Làng nghề gốm Vân Sơn tọa lạc tại xã Nhơn Hậu, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định(Cũ), (ngay dưới chân núi Long Cốt, cách trung tâm thành phố Quy Nhơn khoảng 30 km về hướng Tây Bắc).
Gió heo may tràn về trên xóm nhỏ, mang theo hơi thở trầm mặc của đất Mẹ và mùi khói lò nồng nồng quen thuộc.
Tìm về làng nghề gốm Vân Sơn những ngày cuối năm, người ta dễ có cảm giác như bước lùi lại thời gian, rơi vào một khoảng không lặng lẽ, nơi nhịp sống hiện đại vội vã ngoài kia dường như phải dừng lại trước cổng làng.
Vân Sơn không ồn ào như những phố nghề du lịch nhộn nhịp. Làng nằm yên bình dưới chân núi, rợp bóng cây xanh và rải rác những hàng rào chất đầy sản phẩm gốm mộc.
Đi dọc con đường làng nhỏ ngoằn ngoèo, âm thanh rõ nhất xé tan cái tĩnh mịch là tiếng xoay đều rầm rập của bàn xoay, tiếng đập đất thình thịch và tiếng thì thầm trò chuyện của những người thợ lão nông.
Đất sét qua tay người thợ Vân Sơn không đơn thuần là thứ bùn đất vô giác. Đó là một sự hóa sinh kỳ diệu. Từ những khối đất thô ráp được nhào nặn kỹ lưỡng, dưới đôi bàn tay chần chừ mà tài hoa, chiếc bàn xoay như một vòng quay số phận thổi vào đất cái hồn, cái hình.
Nhìn người thợ gốm mê mải vuốt ve từng đường nét trên thân chiếc chậu, chiếc chum, chiếc bình… thấy rõ sự kiên nhẫn đến lạ kỳ. Ở đó, không có chỗ cho sự vội vã. Mỗi đường cong, mỗi gờ mép đều là sự chắt chiu của trải nghiệm, là mồ hôi và cả tình yêu thầm lặng gửi gắm qua bao thế hệ.
Nhưng có lẽ, cái hồn cốt tinh túy nhất của gốm Vân Sơn lại nằm ở khoảng thời gian nằm chờ lửa. Những sản phẩm sau khi phơi mây phơi nắng cho se lại sẽ được xếp cẩn thận vào lò. Khi lửa nổi lên, ngọn lửa đỏ rực rỡ ôm trọn lấy những hình hài mộc mạc ấy. Suốt nhiều giờ đồng hồ, người thợ phải túc trực bên cửa lò, căn từng ngọn lửa, canh từng nhịp khói. Đó là cuộc đối thoại ngầm giữa con người, Đất và Lửa. Để rồi khi lò nguội, mở cửa lò ra, những chiếc chậu, chiếc hũ hiện ra chắc nịch, mang màu gốm đặc trưng phơi phới sắc màu của nắng gió và lửa đỏ.
Ngày nay,khi những chất liệu hiện đại như nhựa, kim loại tràn ngập khắp nơi, gốm Vân Sơn vẫn giữ cho mình một góc riêng mộc mạc. Gốm ở đây không trau chuốt cầu kỳ, không đắp nhung dát bạc, mà chinh phục người ta bằng sự chân chất, bền bỉ như chính tấm lòng người dân đất võ Bình Định quê hương Tôi.
Thắp một đốm lửa nhỏ, ngắm nhìn chiếc chậu gốm Vân Sơn trầm mặc nơi góc sân, ta chợt nhận ra giá trị của những điều bình dị. Làng nghề gốm Vân Sơn không chỉ lưu giữ một nghề truyền thống, mà còn giữ giùm cho đời một khoảng lặng yên bình.
Nơi đất,lửa và tình người hòa quyện làm một.
9.10.2026
Biên soạn
Hồng Hạnh
