Hôm nay tôi xin giới thiệu với mọi người một nghề truyền thống độc đáo trên quê hương tuổi thơ tôi đó là nghề đúc đồng
Có những làng quê được người ta nhớ đến bởi một dòng sông, một ngôi đình cổ hay một phiên chợ quê. Nhưng cũng có những làng quê được nhận ra từ tiếng búa chan chát, từ ánh lửa đỏ rực trong lò đúc và mùi kim loại nóng quyện vào khói chiều. Tống Xá ở Ý Yên, Nam Định là một làng quê như thế – nơi nghề đúc đồng đã trở thành một phần máu thịt của người dân qua bao thế hệ.
Về Tống Xá vào những ngày làng nghề đang rộn ràng, người ta dễ dàng bắt gặp những xưởng đúc nằm bên những con đường làng. Trong không gian ấy, ngọn lửa dường như không bao giờ tắt. Đồng được nung chảy trong nhiệt độ cao, chuyển từ những khối kim loại lạnh cứng thành một dòng chất lỏng đỏ rực. Dưới bàn tay khéo léo của người thợ, thứ kim loại tưởng như vô tri ấy dần mang hình hài của những pho tượng, chiếc chuông, đồ thờ và những tác phẩm nghệ thuật.
Nghề đúc đồng đòi hỏi sự chính xác, kiên nhẫn và kinh nghiệm. Một sản phẩm đẹp không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật mà còn chứa đựng tâm huyết của người làm nghề. Từ khâu tạo mẫu, làm khuôn, nấu đồng, rót đồng cho đến hoàn thiện, mỗi công đoạn đều cần đôi mắt tinh, đôi tay chắc và một sự am hiểu sâu sắc về nghề.
Đặc biệt, những người thợ Tống Xá không chỉ đúc ra những vật dụng bằng đồng. Họ đang góp phần gìn giữ một dòng chảy văn hóa. Những pho tượng Phật, tượng danh nhân, chuông đồng, đồ thờ hay các công trình mỹ nghệ bằng đồng khi được hoàn thành đều mang trong mình dấu ấn của bàn tay người Việt và tâm thức văn hóa Việt.
Có lẽ vì thế mà nghề đúc đồng ở Tống Xá không đơn thuần là một nghề để mưu sinh. Đó còn là câu chuyện về sự tiếp nối. Người cha truyền nghề cho con, người thợ già chỉ bảo cho lớp thợ trẻ. Những bí quyết tưởng chừng rất nhỏ – cách pha kim loại, cách xử lý khuôn, cách nhìn màu đồng khi nung – được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong thời đại máy móc và công nghệ ngày càng phát triển, nghề truyền thống cũng đứng trước nhiều thay đổi. Nhưng chính trong sự thay đổi ấy, người ta càng hiểu giá trị của những bàn tay thủ công. Bởi máy móc có thể tạo ra hàng loạt sản phẩm, nhưng để tạo nên một tác phẩm có thần thái, có hồn, vẫn cần bàn tay, con mắt và cảm xúc của người nghệ nhân.
Đứng trước một pho tượng đồng đã hoàn thiện, khó ai hình dung được phía sau vẻ đẹp trầm mặc ấy là bao nhiêu giờ lao động, bao nhiêu lần thử khuôn, bao nhiêu lần nung lửa và bao nhiêu kinh nghiệm được tích lũy qua năm tháng. Từ ngọn lửa nóng bỏng của lò đúc, người thợ đã làm nên những sản phẩm có thể tồn tại hàng chục, hàng trăm năm.
Tống Xá vì thế không chỉ là một làng nghề. Đó còn là một phần ký ức của đất Ý Yên, một nét đẹp trong văn hóa nghề truyền thống Nam Định. Mỗi tiếng búa vang lên giữa làng quê như một nhịp đập của thời gian; mỗi ngọn lửa trong lò đúc như nhắc người hôm nay rằng phía sau những sản phẩm bằng đồng là một truyền thống cần được trân trọng và gìn giữ.
Mai này, những con đường làng có thể rộng hơn, những xưởng đúc có thể hiện đại hơn, công nghệ có thể thay đổi nhiều điều. Nhưng nếu ngọn lửa nghề vẫn còn cháy, nếu những người thợ trẻ vẫn tiếp tục học nghề từ cha ông, thì hồn của làng đúc đồng Tống Xá vẫn còn nguyên sức sống.
Bởi có những thứ được tạo nên từ kim loại, nhưng lại được giữ gìn bằng ký ức.
Và có những ngọn lửa không chỉ nung chảy đồng – mà còn nung đỏ tình yêu của con người đối với quê hương, nghề nghiệp và truyền thống cha ông để lại.
St & biên khảo
Sg 21/8/2026
Huong Mrs-Le
