Chợ Bến Ngự | Chợ cũ, chốn xưa

“Ai về Bến Ngự cho ta nhắn cùng
Nhớ chăng non nước Hương Bình…”
Đã xa Huế hơn ba mươi năm, vậy mà tôi vẫn nhớ chợ Bến Ngự qua những món quà ngày xưa mấy dì mua hay về cho đứa cháu nhỏ.
Ngày ấy, nhà ngoại tôi ở Cầu Lòn. Me tôi làm việc tại Đại học Y Huế, Dì kế Me thì làm việc ở bệnh viện Huế, còn một dì khác thì làm việc ở Trường Đại học Tổng hợp Huế, trong tòa nhà Viện Đại học cũ gần ga Huế. Thuận đường đi làm nên người nhà ngoại thường đi chợ Bến Ngự.
Hồi còn học cấp một, tôi ở với ngoại vì Ba đi cải tạo. Người ta hay nói trẻ con thích “hóng mẹ đi chợ về”, riêng tôi thì ngóng dì.
Dì đi chợ về, trong giỏ thế nào cũng có vài ba cây kẹo gừng gói bằng giấy báo, lúc lại thêm mấy chiếc bánh lọc, bánh nậm bọc trong lá. Tôi nhớ rõ vị cay, giòn của kẹo gừng và cái thú được mở từng lớp giấy gói để xem dì mua gì cho mình.
Hồi đó, trẻ con được chút quà chợ đã mừng. Mà quà của dì lúc nào cũng đặc biệt vì tính dì tỉ mỉ, kén ăn kén mặt … chọn kỹ lắm.
Lớn lên, tôi học trường Quốc Học. Chợ Bến Ngự trở thành nơi đám học trò chúng tôi thỉnh thoảng ghé ăn hàng trong những lần trốn học.
Chợ nằm bên dòng An Cựu, phía bắc cầu Bến Ngự. Người Huế còn gọi dòng sông ấy là Lợi Nông, gắn với câu ca dao:
“Núi Ngự Bình trước tròn sau méo
Sông An Cựu nắng đục mưa trong.”
Bến Ngự vốn là một bến thuyền xưa. Theo năm tháng, bến cũ mất đi, tên gọi còn lại trên cây cầu và khu chợ ven sông.
So với Đông Ba, chợ Bến Ngự có vẻ gần gũi của một khu chợ dân sinh. Người ta đến mua rau, cá, thịt, mắm, bánh trái, quần áo và đủ thứ cần dùng trong gia đình. Những gian hàng nằm sát nhau, tiếng mời chào xen lẫn chuyện thăm hỏi. Có mệ, có O bán hàng đã quen mặt khách từ nhiều năm, thậm chí quen từ bà tới cháu nên chỉ nhìn qua cũng biết hôm nay người ta định mua thứ gì.
Chợ Huế còn có cái thú bán hàng ăn xế, ăn vặt… Bánh bèo, bánh nậm, bánh lọc, chè… mỗi món một hàng, một cách nêm nếm. Có người ăn quen một chỗ, lâu ngày thành mối, ghé chợ trước hết phải tìm đúng hàng ấy.
Riêng chợ Bến Ngự, theo ký ức của tôi thì nổi tiếng với cháo gạo đỏ cá bống của mệ Thức.
Theo tư liệu, mệ bắt đầu bán cháo từ năm mười lăm tuổi, bên gốc cây đa gần chợ. Hơn nửa thế kỷ gắn với nồi cháo, về sau mệ truyền lại nghề cho con dâu. Cháo gạo đỏ ăn với cá bống kho, một món dân dã mà đậm đà, hợp khẩu vị người Huế. Những hàng ăn lâu đời như thế cũng giữ chân khách quen từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Mươi, mười lăm năm trước, mỗi lần về thăm Huế, bạn bè lại rủ tôi ghé cổng chợ Bến Ngự vào buổi khuya để ăn xôi gà bóp. Thành phố về đêm đã thưa người, mấy hàng quán vẫn còn khách lai rai. Ngồi bên cổng chợ ăn một phần xôi nóng, nghe giọng Huế quanh mình, thấy chuyến trở về như gần gũi thêm chút nữa.
Chợ Bến Ngự nay đã khang trang hơn trước. Năm 1999, chợ được xây dựng lại với quy mô lớn hơn, rồi tiếp tục được sửa sang qua nhiều năm. Những dãy hàng ngay ngắn, lối đi rộng rãi đã thay cho dáng chợ cũ.
Tuy vậy, dọc bờ sông An Cựu vẫn còn những hàng bán sản vật theo mùa. Rau trái, cá tôm, các thứ bánh và món ăn địa phương được bày ra từ sáng. Tôi thích đi dọc những hàng ấy, nhìn người mua kẻ bán, nghe những lời chuyện trò bằng giọng Huế.
Mỗi độ giáp Tết, chợ lại đông vui. Hoa tươi bày trước cổng, trong chợ đầy những hàng mứt gừng, dưa món, bánh trái. Các mệ, các o tất bật mua sắm, lựa từng món cho mâm cơm ngày Tết. Nếp đi chợ cuối năm ấy đã có từ lâu trong đời sống người Huế.
Những khu chợ truyền thống thường lưu giữ nhiều thói quen sinh hoạt của cư dân địa phương. Từ cách chọn thức ăn theo mùa, món ăn quen thuộc cho đến tiếng nói, cách xưng hô, đều có thể nhận ra nét riêng của từng vùng đất.
Với tôi, Bến Ngự còn gắn với những người thân và năm tháng tuổi thơ ở nhà ngoại.
Mỗi lần trở về, đi ngang cây cầu, nhìn dòng An Cựu rồi ghé vào chợ, tôi vẫn thấy thân quen. Những gian hàng đã đổi khác, người bán năm xưa có người còn, người mất. Riêng tiếng các mệ, các o giữa chợ vẫn là giọng Huế ngày nào.
Có lần đi dọc những hàng quà, tôi chợt nghĩ đến các dì thuở trước. Ngày ấy, dì đi chợ lo bữa ăn cho cả nhà, vậy mà chẳng bao giờ quên mua thêm chút quà cho cháu.
Giờ đây, các dì và Me tôi đều đã đi xa… anh chị em bạn dì chúng tôi thì mỗi người một tuổi tác, một hoàn cảnh. Tôi đã sống xa quê quá nửa đời người. Những món quà năm xưa chẳng còn nguyên hình dáng, nhưng cái tình của người mua vẫn theo tôi đến tận bây giờ.
Bến Ngự vẫn ở đó, bên dòng An Cựu. Còn tôi, mỗi lần về Huế, vẫn thích ghé chợ, mua ít thức quà quê rồi thong thả đi dọc bờ sông.
Có khi chỉ muốn được nghe lại một tiếng “o”, tiếng “mệ” giữa chợ, như thuở mình còn bé ở nhà ngoại trên Cầu Lòn.
Lisa La | Lặng và Viết



