Trong thời tuổi trẻ, tôi có rất nhiều lần đi ngang qua đèo Quán Cau, và dưới chân đèo Quán Cau, Đầm Ô Loan mở ra như một bức tranh thủy mặc, nơi mây trời soi bóng xuống mặt nước mênh mang, còn những chiếc thuyền nhỏ lặng lẽ trôi giữa sóng nước hiền hòa. Nhìn từ trên cao, đầm mang dáng cong mềm mại như cánh chim phượng đang sải cánh, tạo nên một vẻ đẹp rất riêng của vùng duyên hải miền Trung.
Theo truyền thuyết dân gian, tên gọi Ô Loan bắt nguồn từ câu chuyện về một nàng tiên cưỡi chim phượng tên Ô Loan bay qua vùng đất này. Khi chim đáp xuống nghỉ, dấu chân và hình dáng của nó đã tạo thành vùng nước rộng lớn ngày nay. Dẫu chỉ là huyền thoại, câu chuyện ấy đã góp phần làm cho Đầm Ô Loan thêm phần thi vị và huyền bí.
Từ nhiều thế kỷ trước, đầm đã là nơi cư dân Việt khai phá đất Phú Yên sinh sống, đánh bắt thủy sản và lập nên những làng chài trù phú. Đầm không chỉ cung cấp nguồn tôm, cua, cá dồi dào mà còn là tuyến giao thông thủy lộ quan trọng, kết nối các làng ven biển với vùng đồng bằng phía trong.
Trải qua bao biến thiên lịch sử, từ thời các chúa Nguyễn mở cõi đến nay, Đầm Ô Loan vẫn lặng lẽ hiện diện như một chứng nhân của thời gian. Những bến nước, những mái chèo và những làng chài ven đầm đã nuôi dưỡng biết bao thế hệ người dân Phú Yên bằng sự hào phóng của thiên nhiên.
Ngày nay, Đầm Ô Loan được công nhận là Danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, vừa là điểm đến du lịch nổi tiếng, vừa là vùng sinh thái có giá trị đặc biệt. Nơi đây nổi tiếng khắp cả nước với hàu Ô Loan – thứ đặc sản béo ngọt nhờ nguồn nước lợ giàu phù sa, cùng nhiều món ăn đậm đà hương vị biển như sò huyết, cua, ghẹ và cá mú.
Khi bình minh vừa lên, mặt đầm óng ánh như dát bạc; đến chiều tà, cả không gian nhuộm màu vàng cam dịu nhẹ, phản chiếu bóng núi và những cánh buồm trở về sau một ngày đánh cá. Chính vẻ đẹp thanh bình ấy đã làm nên linh hồn của Đầm Ô Loan.
Ngày nay, Đầm Ô Loan được biết đến là một thắng cảnh nổi tiếng, nhưng giá trị lớn nhất của nơi đây không chỉ nằm ở vẻ đẹp thiên nhiên hay những đặc sản trứ danh. Điều quý giá hơn cả là Đầm Ô Loan đã lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ người Phú Yên. Mỗi gợn sóng như mang theo hơi thở của lịch sử. Có những di tích được dựng bằng thành quách và bia đá. Còn Đầm Ô Loan được tạo nên bởi nước, gió và thời gian.
Những bài thơ về ĐẦM Ô LOAN:
Ô LOAN NƯỚC LẶNG NHƯ TỜ –
Khuyết danh – Ca dao Phú Yên, gắn với nghĩa quân Cần Vương của ông Tú Phương
Ô Loan nước lặng như tờ
Thương người chiến sĩ dựng cờ Cần Vương
Trải bao gối đất nằm sương
Một lòng vì nước nêu gương anh hùng
Ông Tú Phương là ai:
Tên thật Lê Thành Phương, người quê quán Tuy An, Phú Yên.
Đỗ Tú tài nên gọi là Tú Phương, ông cắt máu ăn thề cùng hơn ngàn binh sĩ, năm 1885, hưởng ứng Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, ông cùng nghĩa quân đứng lên chống Pháp.
Đầm Ô Loan là căn cứ địa của nghĩa quân Tú Phương. Đầm rộng, có núi bao bọc, dễ thủ khó công.
Di tích: Nay ở huyện Tuy An có đền thờ Lê Thành Phương, gần đầm Ô Loan.
ĐẦM Ô LOAN – Tô công Đáng – 11/10/2021
🦩Ô loan sóng lặng nước trong veo
Một cảnh thần tiên hiện dưới đèo
Mấy quả đồi xanh nằm san sát
Dăm cồn cát trắng đứng eo sèo
Ngao, sò, ốc, hến phơi trên bãi
Cá, tép, tôm, cua lội dưới bèo
Đến dốc Quán cau nhìn nước biếc
Chiều buông, sương khói phủ lưng đèo
TTS (Tô công Đáng) 🦩✒️
