Danh nhân Việt – Danh y Tôn Thất Tùng

Nhắc đến nền y học Việt Nam hiện đại, không thể không nhắc đến Tôn Thất Tùng – vị giáo sư, viện sĩ, bác sĩ đã làm rạng danh trí tuệ Việt bằng phương pháp “cắt gan khô”, còn gọi là “cắt gan có kế hoạch”, hay quen thuộc hơn: phương pháp Tôn Thất Tùng.

Ông là người con của xứ Huế, cựu học sinh Trường Quốc Học. Lớn lên trong nền gia phong nề nếp và truyền thống khoa bảng, ông sớm hình thành một cốt cách điềm đạm, nghiêm cẩn. Dù xuất thân từ gia đình nhiều đời làm quan, ông chọn y học – con đường của dấn thân, hy sinh và phụng sự con người.

Từ thuở còn ngồi trên ghế nhà trường, ông đã bộc lộ tư chất thông minh và nghị lực bền bỉ. Trong những năm 1935-1939, chỉ với một chiếc dao nạo và hơn 200 lá gan tử thi, ông miệt mài nghiên cứu hệ thống mạch máu gan. Công trình thầm lặng ấy đã đặt nền móng cho một phát minh mang tính đột phá sau này.

Ngày 7/1/1961, tại Bệnh viện Việt – Đức, ông thực hiện thành công ca phẫu thuật ung thư gan bằng phương pháp cắt gan có kế hoạch. Thời gian cắt gan chỉ từ 4 đến 8 phút. Trong khi đó, phương pháp kinh điển trước của giáo sư người Pháp Lortat-Jacob kéo dài từ 3 đến 6 giờ. Thành tựu này không chỉ rút ngắn thời gian phẫu thuật, giảm mất máu, mà còn mở ra một hướng đi mới cho phẫu thuật gan trên thế giới.

Ban đầu, công trình gửi đến Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris chưa được tin tưởng. Nhưng thời gian là câu trả lời công bằng nhất. Năm 1977, viện đã trao tặng ông Huy chương Lannelongue – phần thưởng danh giá chỉ năm năm mới trao một lần, dành cho những nhà phẫu thuật xuất sắc nhất.

Tác phẩm Phẫu thuật cắt gan của ông được xuất bản tại Pháp, dịch sang Nga và Ý, đồng thời đưa vào các công trình bách khoa thư y học. Trong suốt 70 năm cuộc đời, ông để lại 123 công trình khoa học – một di sản tri thức đồ sộ cho y văn thế giới.

Trên tất cả những vinh quang học thuật, điều khiến đồng nghiệp và học trò kính trọng ông hơn cả chính là nhân cách. Hồ Đắc Di từng nhận xét: ông không chỉ là một kỹ thuật viên xuất sắc, mà trước hết là một nhà bác học lớn – một trí tuệ sáng tạo, một con người của văn hóa và tư duy sâu sắc.

Yves Lecompte, người từng đồng hành cùng những năm đầu phát triển phẫu thuật tim Việt Nam, cũng bày tỏ sự ngưỡng mộ sâu sắc. Ông đánh giá cao khả năng kết hợp giữa nghiên cứu giải phẫu gan và kỹ thuật ngoại khoa phức tạp của Giáo sư Tôn Thất Tùng, trong những điều kiện vô cùng gian khó.

Cả cuộc đời, ông làm bạn với bệnh viện, với đồng nghiệp và với bệnh nhân. Ở ông, tài năng khoa học luôn song hành cùng tấm lòng của người thầy thuốc – tận tụy, điềm đạm, chuẩn mực.

Dù gắn bó phần lớn sự nghiệp tại Hà Nội, ông vẫn giữ phong thái trầm tĩnh, mực thước của người Huế. Một giọng nói nhẹ. Một dáng vẻ điềm nhiên. Như mang theo cốt cách cố đô vào giữa phòng mổ sáng đèn.

Ngày 7/5/1982, ông qua đời tại Hà Nội và được an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch.

Những gì Danh y Tôn Thất Tùng để lại không chỉ là một phương pháp phẫu thuật mang tên mình, mà là niềm tự hào về trí tuệ Việt Nam trên bản đồ y học thế giới.

Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam, tưởng nhớ ông cũng là nhắc mình về sứ mệnh cao quý của ngành y: lấy tri thức làm nền, lấy nhân tâm làm gốc.

Tri ân một danh nhân xứ Huế.

Tri ân một nhân tài của nước Việt.

Và tri ân những người đang tiếp bước con đường phụng sự ấy hôm nay.

✒️ Lisa La