Làng nghề chiếu cói An Nhơn Bình Định cũ,(tập trung ở Nhơn Hòa và An Thái) là trung tâm sản xuất chiếu lâu đời của tỉnh Bình Định,nổi tiếng với kỹ thuật dệt tay tỉ mỉ và độ bền vượt trội.
Nguồn nguyên liệu: Cói được trồng chủ yếu ở các vùng bãi bồi ven sông Kôn,thu hoạch và phơi kỹ qua nhiều nắng để đạt độ dẻo, dai tự nhiên trước khi nhuộm màu.
Kỹ thuật dệt: Chiếu được dệt thủ công bằng khổ đôi hoặc khổ đơn,cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa người dệt và người xỏ sợi.
Đặc trưng sản phẩm:Chiếu An Nhơn quê tôi có sợi nhỏ, dệt dày dặn, màu sắc bắt mắt với các hoa văn hoa lá, chữ Thọ, chữ Phước hoặc nẹp biên chắc chắn.
Giá trị văn hóa: Không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt gia đình và cúng lễ của người dân địa phương, làng nghề còn gắn liền với dòng chảy lịch sử và nét đẹp đời sống nông thôn An Nhơn,xứ Nẫu.
Làng nghề dệt chiếu cói An Nhơn (tập trung tại xã Nhơn Hòa và làng cổ An Thái) là một trong những cái nôi thủ công nghiệp truyền thống lâu đời bậc nhất của vùng đất Võ Bình Định. Sản phẩm chiếu ở đây không chỉ phục vụ sinh hoạt thường ngày mà còn là vật phẩm không thể thiếu trong các dịp cưới hỏi, lễ Tết và cúng tế tâm linh.
Quy trình chế tác thủ công
Chọn và xử lý cói: Cói trồng ven sông Kôn sau khi cắt về được chẻ nhỏ,phơi qua 3–4 cái nắng giòn để sợi dẻo dai và không bị mốc.
Nhuộm màu: Cói được đem nhuộm các màu chủ đạo như đỏ, vàng, xanh, lục. Phải nấu nước nhuộm thật sôi, nhúng từng bó nhỏ và đảo đều tay để màu ngấm sâu,không phai khi sử dụng.
Kỹ thuật dệt: Công đoạn dệt đòi hỏi 2 người phối hợp ăn ý,một người ngồi trên khung điều khiển khổ và dập dệt, một người ngồi bên xỏ từng sợi cói (gọi là dệt dập).
Hoàn thiện: Chiếu dệt xong được cắt biên, may nẹp viền chắc chắn và phơi lại một nắng nhẹ trước khi đưa ra thị trường.
Đặc trưng sản phẩm
Sợi cói mịn, dệt dốc tay: Chiếu dệt xong cầm rất đằm, mặt chiếu phẳng, các sợi cói khép khít vào nhau nên dùng càng lâu mặt chiếu càng bóng.
Hoa văn tinh xảo: Ngoài chiếu trắng bình dân, thợ An Nhơn nổi tiếng với chiếu hoa dệt trực tiếp hoa văn chữ Thọ, chữ Phước, chữ Song Hỷ hoặc họa tiết tứ linh, hoa sen ở giữa lòng chiếu.
Giá trị kinh tế và đời sống
Dù hiện nay có sự cạnh tranh từ các loại chiếu công nghiệp,nhiều hộ gia đình tại An Nhơn vẫn giữ khung dệt gỗ truyền thống. Nghề dệt chiếu không chỉ tận dụng thời gian nhàn rỗi của lao động nông thôn mà còn bảo tồn một nét sinh hoạt cộng đồng,nét văn hóa làng nghề đặc sắc của bờ Nam sông Kôn.
Nắng bãi vôi hồng dệt chiếu cói,
Tay người uốn sợi mượt dòng sông.
Chiếu hoa thơm ngát tình xứ Nẫu
Trải trọn trăm năm dạ thủy chung.
21.8.2026
Sưu tầm & Biên soạn
Hồng Hạnh.
