Lễ hội Cầu ngư Bình Định(cũ) là di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia,phản ánh đời sống tâm linh,nét đẹp lao động và tinh thần đoàn kết vượt sóng gió của Ngư dân vùng biển Duyên hải Nam Trung Bộ.
-Nguồn gốc và Ý nghĩa Tâm linh
Lễ hội Cầu ngư gắn liền với tục thờ cúng Cá Ông (cá Voi) ,vị thần đại dương theo tín ngưỡng dân gian của Ngư dân miền Trung. Người đi biển tin rằng Cá Ông là loài vật linh thiêng, luôn xuất hiện cứu giúp tàu thuyền mỗi khi gặp dông bão.
Khi Cá Ông lụy (chết) và dạt vào bờ, ngư dân lập lăng thờ, phụng cúng chu đáo như đối với người thân vậy.
-Tên gọi “Cầu ngư” mang ý nghĩa nguyên thủy là Cầu cho biển yên sóng lặng,mưa thuận gió hòa,tôm cá đầy khoang và Ngư dân đi ra khơi về cập bến an toàn.
Đây không chỉ là Nghi lễ tâm linh mà còn là dịp để cộng đồng vạn chài tri ân biển Mẹ, tưởng nhớ tổ nghề và những người đã khuất nơi biển sâu.
-Thời gian và Không gian Tổ chức Lễ Cầu Ngư
Thời gian: Lễ hội diễn ra từ tháng 2 đến tháng 6 âm lịch hàng năm, tùy thuộc vào ngày “kỳ yên” hoặc ngày Ông lụy của từng vạn chài.
Địa điểm: Các lăng Ông và khu vực bãi biển thuộc các xã, phường ven biển tỉnh Bình Định.
(TP. Quy Nhơn: Nhơn Hải, Nhơn Lý, Hải Cảng.
TX. Hoài Nhơn: Hoài Hương, Hoài Thanh, Tam Quan Bắc.Huyện Phù Cát: Cát Khánh, Cát Tiến.)
-Tiến trình Nghi lễ Truyền thống
Phần lễ diễn ra trang nghiêm dưới sự điều hành của Chánh tế và Ban nghi lễ gồm những Lão Ngư uy tín trong làng.
Lễ Nghinh Ông Sanh (Nghinh Thủy Thần): Đoàn lễ nghi cùng đội múa Bả Trạo và bà con xuống thuyền ra khơi từ sáng sớm.
Giữa biển trời bao la,Chánh tế dâng hương, đọc văn khấn mời linh hồn Cá Ông cùng các Vị thủy thần về lăng dự lễ.
Lễ Rước Bằng và Nghi thức Nhập Lăng:
Đoàn rước từ bờ về lăng Ông trong tiếng trống, tiếng cồng chiêng rộn rã và sự chào đón của hàng ngàn người dân.
Lễ Tế Sanh và Tế Chánh:
Diễn ra tại chính điện lăng Ông. Văn tế bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với biển cả, ca ngợi công đức của Cá Ông và gửi gắm những ước nguyện mùa biển mới bội thu.
Lễ Sa Hát và Cầu An: Cầu cho linh hồn những người tử nạn trên biển được siêu thoát, cầu bình an cho mọi gia đình trong vạn chài.
– Bát Ngát Sắc Màu Văn hóa (Phần Hội)
Phần hội bùng nổ không khí vui tươi, thắt chặt tình đoàn kết xóm giềng qua các loại hình diễn xướng và trò chơi dân gian:
Hát múa Bả Trạo:
Là “linh hồn” của lễ hội Cầu ngư, kết hợp giữa âm nhạc, múa và lời ca dân gian.
Đội hình gồm Tổng khoang (chỉ huy), Tổng mũi, Tổng lái và các con trạo (tay chèo).
Qua những động tác chèo thuyền nhịp nhàng và lời ca diễn tả cảnh ra khơi, vượt qua dông bão đến khi cập bến an toàn,Bả Trạo tái hiện sinh động cuộc sống lao động gian lao nhưng đầy lạc quan của người đi biển.
Hát Bội (Tuồng):
Các đoàn hát bội được mời về diễn liên tục nhiều đêm tại sân lăng Ông để phục vụ thần linh và bà con làng chài với các tuồng tích trung hiếu, tiết nghĩa.
Hội đua thuyền và lắc thúng: Những cuộc tranh tài gay kịch giữa các thanh niên ngư dân trên sóng nước, thể hiện sức mạnh, sự dẻo dai và kỹ năng đi biển điêu luyện.
Các trò chơi dân gian: Kéo co, bơi lội, đập niêu, cùng các hoạt động ẩm thực đặc trưng vùng biển.
-Giá trị Văn hóa và Bền vững
Lễ hội Cầu ngư Bình Định không đơn thuần là một sinh hoạt tín ngưỡng.
Gắn kết cộng đồng.Bối cảnh thắt chặt tình làng nghĩa xóm,nuôi dưỡng tinh thần tương thân tương ái của những người cùng chung lời thề “bám biển”.
Bảo tồn di sản:
Lưu giữ trọn vẹn các giá trị nghệ thuật dân gian độc đáo như Hát Bội, Bả Trạo, Bài Chòi.
Phát triển du lịch:
Trở thành sản phẩm du lịch văn hóa trải nghiệm hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước đến khám phá nét đẹp đời sống ngư dân miền đất Võ quê tôi Bình Định.
11.9.2026
Sưu tầm & Biên soạn
Hồng Hạnh
