Mỗi vùng miền trên dải đất hình chữ S lại mang trong mình những trầm tích văn hóa riêng, được lưu giữ qua từng nếp nhà,góc bếp và những dịp lễ nghi truyền thống.
Ở vùng đất Võ trời văn Bình Định,phong tục THÔI NÔI cột mốc tròn một năm tuổi,đầu đời của đứa trẻ không chỉ là một nghi thức tâm linh đơn thuần,mà còn là một nét đẹp văn hóa đong đầy tình cảm gia đình,làng xóm.
Người Bình Định vốn chân chất, mộc mạc và trọng tình nghĩa, nên những dịp như thế này không thể thiếu vắng bóng dáng của Ông Bà, cô chú bác,nội ngoại đôi bên và cả những người láng giềng thân thiết.
Thôi nôi,theo cách gọi dân gian, là ngày đứa trẻ “thôi” cái nôi ru hời để bước ra thế giới rộng lớn.
Đó là lời tri ân gửi đến Mụ Bà và Đức Ông, những vị thần linh đã che chở, nặn ra hình hài đứa bé từ trong bụng mẹ cho đến ngày tròn tháng,vuông năm.
Nhớ lại ngày Bé cháu nhỏ trong nhà mình chuẩn bị bước qua khoảnh khắc tròn mười hai tháng,không khí trong nhà dường như rộn ràng hẳn lên.
Từ sáng sớm, khi sương mai còn đọng trên những tán lá điều, lá xoài quanh vườn, gian nhà giữa đã thơm phức mùi xôi chè.
Mâm cúng thôi nôi ở đây tuy giản dị nhưng được chuẩn bị vô cùng chu đáo và thành tâm.
Chè và xôi,Chè trôi nước tượng trưng cho sự trôi chảy, suôn sẻ trong cuộc đời (với bé gái) hoặc xôi gấc đỏ tươi mang lại may mắn, tài lộc (với bé trai).
Trái cây và hoa.
Mâm ngũ quả tươi ngon, kết hợp cùng hương trầm nghi ngút,tạo nên một khoảng không gian linh thiêng mà ấm cúng.
Con gà luộc.Một chú gà giò vàng óng,được đặt ngay ngắn với bông hoa hồng ngậm trên mỏ, biểu trưng cho sự tinh khôi và khởi đầu viên mãn.
Nhìn người mẹ tay chân tất bật, ánh mắt vừa thành kính trước bàn thờ, vừa trìu mến nhìn đứa con nhỏ đang bi bô tập đứng, mới thấy hết lòng dạ của người phụ nữ xứ Nẫu. Thương con qua từng hạt xôi dẻo thơm, qua từng chén chè ngọt ngào gửi gắm ước nguyện về một đời bình an.
Nghi thức “chọn nghề tương lai” đầy háo hức.
Phần được mong chờ nhất và rôm rả tiếng cười nhất trong buổi lễ thôi nôi chính là nghi thức bắt miếng (hay còn gọi là chọn đồ vật đoán tương lai).
Giữa nhà, một chiếc mâm lớn được bày biện đủ thứ: cuốn tập, cây bút bi, cây kéo, chiếc thước kẻ, ống nghe y tế đồ chơi, hay thậm chí là những đồng tiền xu sáng bóng. Đứa trẻ được đặt ngồi chính giữa, ngơ ngác nhìn xung quanh trước một “ma trận” đồ chơi đầy màu sắc. Cả nhà nín thở chờ đợi, những tiếng thì thầm động viên vang lên: “Bé ơi, chọn cái này nè con!”.
Có đứa nhanh nhẹn bò tới chộp ngay lấy cây bút, khiến ông bố cười vang tự hào rằng sau này con sẽ theo đuổi nghiệp văn chương.Có đứa lại mân mê cây kéo hay tờ tiền. Dù bé chọn món đồ nào đi nữa, người lớn cũng đều mỉm cười hoan hỉ, bởi trong tâm thức của người Bình Định món quà lớn nhất chính là sự mạnh khỏe, ngoan ngoãn và bình an của đứa trẻ.
Thôi nôi ở Bình Định chưa bao giờ là chuyện của riêng một gia đình. Khi mâm cúng đã xong xuôi, khách khứa gần xa tề tựu, bữa cơm thân mật bắt đầu.
Những câu chuyện về mùa màng, về cái nắng cái gió mặn mòi xứ biển hay cái se sắt của gió heo may vùng gò đồi được sẻ chia bên mâm cỗ.
Mỗi người đến dự đều không quên mang theo một phong bao lì xì đỏ thắm kèm theo những lời chúc tốt đẹp nhất dành cho bé: “Hay ăn chóng lớn nhé con!”, “Mong con mau biết đi, ngoan ngoãn để Ba Mẹ vui lòng”. Những món quà nhỏ như chiếc vòng bạc hay bộ quần áo mới chính là sợi dây vô hình thắt chặt tình cảm xóm giềng thêm bền chặt.
Đứa trẻ lớn lên từng ngày từ những lời ru, tiếng võng và từ cả hơi ấm của ngày lễ Thôi Nôi đậm đà bản sắc ấy.
Giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, phong tục Thôi Nôi ở Bình Định vẫn giữ nguyên vẹn vẻ đẹp mộc mạc, chân phương thuở nào.
THÔI NÔI không chỉ là cột mốc ghi dấu sự trưởng thành của con trẻ, mà còn là nhịp cầu nối liền các thế hệ, giữ cho hồn quê xứ Nẫu mãi mãi trường tồn trong tâm trí những người con xa xứ.
30.10.2026
Biên soạn
Hồng Hạnh
