Mẹ tôi

Có những hình bóng, dù thời gian có đi qua bao nhiêu mùa lá rụng, vẫn chẳng thể phai mờ trong ký ức. Với tôi, đó là dáng mẹ nhỏ thó, liêu xiêu dưới đôi quang gánh, đi qua những con đường làng hun hút nắng, mang theo cả một đời nhọc nhằn để nuôi sáu chị em tôi khôn lớn.
Nhà tôi có sáu chị em. Sáu đứa con, sáu cái miệng ăn, sáu ước mơ còn thơ dại và biết bao khoản chi tiêu mà một gia đình nghèo chẳng dễ gì xoay xở. Cha mẹ chẳng có tài sản gì đáng giá ngoài đôi bàn tay lao động và tình thương dành cho đàn con. Mẹ chọn nghề bán hàng rong. Đôi quang gánh của mẹ chẳng bao giờ cố định một món hàng. Hôm thì rau củ, hôm lại bánh trái, khi là vài thứ lặt vặt như kim chỉ, trầu cau, gói kẹo, chiếc lược, bánh đa… Mẹ bán đủ thứ, miễn sao có thêm đồng tiền mua gạo, đóng học phí cho các con.
Ngày ấy, tôi thường thức giấc khi trời còn chưa sáng rõ. Trong ánh đèn leo lét, mẹ đã lúi húi sắp hàng vào hai chiếc thúng. Tiếng mẹ khẽ khàng gọi nhau, tiếng đòn gánh kẽo kẹt tựa như một nhịp điệu quen thuộc của những ngày nghèo khó. Mẹ ăn vội miếng cơm nguội, uống ngụm nước rồi bước ra ngõ. Bóng mẹ nhỏ bé dần trong màn sương sớm.
Mùa hè, nắng đổ lửa trên những con đường đất. Mặt đường bỏng rát, bụi tung mù mỗi khi có chiếc xe đi qua. Vậy mà mẹ vẫn gánh hàng đi hết xóm này sang làng khác. Đôi vai gầy oằn xuống, chiếc nón lá bạc màu che chẳng hết những giọt mồ hôi lăn dài trên gò má. Có những trưa nắng đứng bóng, mẹ vẫn chưa về. Chúng tôi ngóng ra đầu ngõ, vừa mong mẹ, vừa mong những món quà nhỏ trong thúng hàng.
Ngày ấy, tôi đâu hiểu được vì sao dáng mẹ nhỏ bé thế mà có thể gánh được hai thúng hàng nặng trĩu, đi hết con đường dài này đến con đường khác. Tôi càng không hiểu vì sao mẹ chẳng bao giờ than mệt. Mãi sau này, khi đã lớn khôn, tôi mới hiểu: có những đôi vai tưởng chừng yếu ớt nhưng lại mang được cả một gia đình; có những bước chân tưởng chừng không biết mỏi bởi phía trước còn sáu đứa con đang chờ cơm mẹ.
Mẹ chắt chiu từng đồng. Đồng tiền bán được chẳng bao nhiêu, nhưng mẹ chia ra nào tiền gạo, tiền chợ, tiền sách vở, tiền học phí. Áo mẹ có thể vá đi vá lại, đôi dép có thể mòn đế, nhưng quần áo các con đến trường mẹ luôn cố gắng tươm tất. Mẹ ít khi mua cho mình thứ gì mới. Những món ngon trong nhà, mẹ thường gắp cho con; những phần còn lại, mẹ bảo mình đã ăn rồi.
Sáu chị em tôi lớn lên từ những bữa cơm đạm bạc, từ mùi khói bếp, từ những đồng tiền lẻ mẹ gom góp sau mỗi buổi chợ. Có lẽ mẹ chẳng có những bài học lớn lao để dạy con, nhưng chính cuộc đời mẹ đã là một bài học về đức hy sinh, lòng nhẫn nại và tình thương không điều kiện.
Rồi chúng tôi lần lượt trưởng thành, mỗi đứa một ngả đường, mỗi người một mái nhà. Mẹ không còn phải gánh hàng rong đi sớm về khuya nữa. Đôi quang gánh năm nào được cất vào một góc nhà, nhưng dường như dáng mẹ vẫn chưa bao giờ thôi tất bật.
Mẹ bước vào tuổi già, lưng đã còng hơn, tóc bạc nhiều hơn, đôi chân không còn nhanh nhẹn. Thế nhưng, tình thương của mẹ vẫn cứ đầy lên theo năm tháng. Có cháu về thăm, mẹ vui như có hội. Đứa này thích ăn món gì, đứa kia thích quà gì, mẹ đều nhớ. Mẹ dành dụm chút tiền mua bánh, mua trái cây, lúc nào cũng sợ cháu thiếu thốn. Đứa nào về cũng được mẹ hỏi han, vuốt ve, dặn dò từng chút. Mẹ chẳng phân biệt cháu nội hay cháu ngoại, đứa nào cũng là máu thịt, cũng là niềm vui của mẹ.
Có những buổi chiều, nhìn mẹ ngồi giữa đàn cháu ríu rít, tôi chợt thấy cuộc đời mẹ dường như đã được đền đáp bằng những niềm vui giản dị ấy. Người đàn bà từng gánh cả tuổi xuân qua những nẻo đường nắng gió, giờ chỉ mong con cháu bình an, thuận hòa, thỉnh thoảng sum vầy bên nhau.
Vậy mà thời gian chẳng bao giờ chờ đợi ai.
Mẹ rồi cũng đi xa. Ngày mẹ rời khỏi mái nhà thân thuộc, sáu chị em tôi như mất đi một khoảng trời bình yên nhất. Căn nhà vẫn đó, con đường cũ vẫn đó, nhưng bóng dáng người đàn bà với đôi quang gánh năm nào đã không còn trở lại. Không còn tiếng mẹ gọi, không còn dáng mẹ lom khom bên hiên, cũng chẳng còn ai ngóng đợi từng đứa con, từng đứa cháu trở về.
Từ ngày mẹ đi, mỗi khi mùa đông chạm ngõ, lòng tôi lại se sắt. Cái lạnh len qua khe cửa, ngọn gió hun hút ngoài hiên bỗng đưa tôi trở về những ngày thơ bé. Tôi nhớ chiếc áo nâu sờn vai của mẹ, nhớ đôi bàn tay chai sạn, nhớ dáng người nhỏ thó khuất dần sau hai thúng hàng, nhớ cả những buổi trưa hè mẹ trở về với khuôn mặt đỏ bừng vì nắng.
Ngày ấy, tôi cứ nghĩ mẹ sẽ mãi ở bên chúng tôi, như một điều tự nhiên chẳng bao giờ thay đổi. Để rồi khi mẹ không còn, mới hiểu rằng có những điều bình dị nhất lại là những điều không gì thay thế được.
Bây giờ, nếu được trở lại một ngày xưa cũ, tôi chỉ muốn chạy ra đầu ngõ, đón lấy đôi quang gánh trên vai mẹ, nắm bàn tay gầy guộc ấy và nói một lời mà ngày nhỏ tôi chưa từng biết nói: “Mẹ ơi, mẹ nghỉ đi, để con gánh cho!”
Nhưng con đường ấy đã vắng bóng mẹ rồi.
Mẹ đã đi xa, đôi quang gánh cũng nằm lại cùng năm tháng. Chỉ có tình thương của mẹ là chưa từng khép lại. Nó vẫn hiện diện trong sáu chị em tôi, trong những đứa cháu mẹ từng nâng niu, trong từng nếp nhà, từng bữa cơm sum họp và trong cả những mùa đông trở gió.
Có lẽ, cả đời mẹ đã gánh quá nhiều thứ trên đôi vai nhỏ bé: gánh hàng rong, gánh cơm áo, gánh những ước mơ của sáu đứa con và gánh cả những lo toan chẳng bao giờ kể hết.
Đến cuối đời, mẹ chẳng mang theo được gì ngoài tình yêu thương đã gửi lại cho con cháu.
Và với tôi, đôi quang gánh năm nào chính là hình ảnh đẹp nhất của mẹ — một đời lam lũ mà bao dung, một đời nhọc nhằn mà giàu có yêu thương.
Mỗi khi đông về, tôi lại nhớ mẹ. Nhớ đến nao lòng một dáng hình nhỏ bé đã đi qua cả cuộc đời mình, để lại trong tim con một khoảng trời thương nhớ không bao giờ cũ.
Sg10/11/2026
Huong Mrs-Le



