Thị trấn vùng cao những ngày cuối năm chìm trong một thứ sương mù đặc quánh, tựa như ai đó đã đem cả dòng sông mây thả xuống thung lũng. Trong căn phòng áp mái của ngôi nhà gỗ cũ kỹ, có hai bóng người một lớn một nhỏ đang ngồi bên bàn học. Vũ, cậu bé mười hai tuổi, đang tô màu cho bức tranh dự thi cấp tỉnh của mình. Cạnh cậu, người cha một kiến trúc sư với mái tóc đã điểm bạc và đôi bàn tay chằng chịt vết chai sần lặng lẽ quan sát.
“Cha xem này, con vẽ gió đấy!”
Vũ reo lên, hào hứng xoay bức tranh lại phía cha. Trên mặt giấy vẽ chất lượng cao, cậu bé dùng những nét cọ đỏ rực, xanh thẫm và vàng tươi đan chéo vào nhau dữ dội. Đó là những hình khối góc cạnh, sắc nhọn như những lưỡi dao, mô tả một trận cuồng phong đang quét qua một thị trấn đổ nát. Vũ nhìn cha với đôi mắt lấp lánh, chờ đợi một lời tán thưởng quen thuộc như mọi khi.
Người cha nhìn bức tranh, im lặng hồi lâu. Ông không khen, cũng không chê. Ánh mắt ông lướt qua những vệt màu bạo liệt, rồi dừng lại ở những ngón tay lem luốc màu của con trai.
“Vũ này,” cha ôn tồn nói, giọng trầm ấm như tiếng đàn trung hồ cầm. “Gió của con mạnh mẽ lắm. Nhưng con có ngửi thấy mùi của nó không?”
Vũ ngơ ngác: “Gió làm sao có mùi hả cha? Gió chỉ có tốc độ và sức mạnh thôi chứ ạ? Cô giáo dạy con gió là sự chuyển động của không khí.”
Người cha mỉm cười, đứng dậy và bước đến bên cửa sổ. Ông đẩy nhẹ cánh cửa gỗ. Một luồng không khí lạnh buốt tràn vào phòng, mang theo hơi ẩm của sương giá và cả mùi ngai ngái của lá thông mục từ cánh rừng đại ngàn phía sau nhà.
“Con nhắm mắt lại đi,” cha thầm thì.
Vũ ngoan ngoãn nhắm mắt. Trong bóng tối của tâm thức, các giác quan khác của cậu như bừng tỉnh.
“Con nghe thấy gì?”
“Tiếng xào xạc của rặng thông ạ. Cả tiếng boong boong của chiếc chuông gió ngoài hiên nữa.”
“Còn gì nữa không?”
“Có mùi… mùi khói bếp từ nhà bác tổ trưởng dân phố, và… mùi quế thơm từ nồi nước gừng mẹ đang đun dưới bếp.”
Người cha vuốt tóc con, giọng ông như hòa vào làn sương ngoài kia: “Đó chính là chân dung của gió, Vũ ạ. Gió không có hình hài, không có màu sắc cố định. Gió chỉ mượn vạn vật để tự gọi tên mình. Gió đi qua rừng thông thì mang hương thông, đi qua gian bếp thì mang mùi ấm áp của gia đình. Gió của con trong tranh… nó mạnh, nhưng nó cô độc quá. Vì nó không chở che cho điều gì cả.”
Vũ nhìn lại bức tranh của mình. Những vệt màu đỏ, màu vàng bỗng trở nên xa lạ. Cậu nhận ra mình đã vẽ một cơn bão phá hủy, chứ không phải ngọn gió sinh mệnh. Cậu đã quá chú trọng vào việc tạo ra một ấn tượng thị giác mạnh mẽ để chiến thắng cuộc thi, mà quên mất việc thổi linh hồn vào tác phẩm. Chạy theo những tiêu chuẩn hào nhoáng bên ngoài, cậu đã đánh mất sự nhạy cảm nguyên sơ của một đứa trẻ.
“Nhưng ngày mai là hạn nộp bài rồi cha ơi,” Vũ xị mặt, những giọt nước mắt chực trào ra. “Con không kịp vẽ lại nữa.”
Người cha ngồi xuống ngang tầm mắt con, đôi bàn tay ấm áp bao bọc lấy bàn tay nhỏ bé của Vũ:
“Học thuật hay nghệ thuật, và cả cuộc đời này cũng vậy, con trai ạ. Điều quan trọng không phải là con về đích thứ mấy, mà là con đã đi bằng đôi chân với một trái tim như thế nào. Nếu con chưa hài lòng, chúng ta có thể bắt đầu lại. Cha luôn ở đây.”
Đêm đó, ngọn đèn dầu trong phòng áp mái thức muộn. Không có những lời quát mắng thúc giục, không có áp lực của một danh hiệu. Chỉ có tiếng sột soạt của giấy vẽ và tiếng thầm thì trò chuyện giữa hai cha con. Người cha không vẽ thay con một nét nào, ông chỉ ngồi đó, gọt bút chì, pha lại những gam màu nước, và kể cho Vũ nghe về những chuyến đi của ông thời trẻ nơi ông đã gặp những ngọn gió mang vị mặn của biển cả, hay những ngọn gió cao nguyên thơm mùi cỏ cháy.
Ông dạy con hiểu rằng, để vẽ được một ngọn gió đẹp, người nghệ sĩ không thể dùng bạo lực của màu sắc, mà phải dùng sự bao dung của tâm hồn.
Sáng hôm sau, Vũ mang đến trường một bức tranh hoàn toàn mới.
Bức tranh không còn những mảng màu đối chọi gắt gao. Thay vào đó là một gam màu nhẹ nhàng, dịu mát. Trên nền giấy, một cậu bé đang đứng trên đồi cao, dang rộng hai tay. Người ta không nhìn thấy gió bằng những đường kẻ thẳng băng, mà thấy gió qua dải ruy-băng màu nhiệm làm tung bay mái tóc của cậu bé, thấy gió qua cánh diều giấy đang bay vút lên tầng không, và qua những cánh hoa dại li ti đang nghiêng mình mềm mại. Bức tranh toát lên một sự bình yên đến lạ kỳ, một ngọn gió mang hơi thở của sự sống và tình yêu thương.
Bức tranh năm đó không đạt giải Nhất. Nó chỉ nhận được một giải Khuyến khích từ ban giám khảo với lời nhận xét: “Tác phẩm có độ rung cảm sâu sắc và mang tâm hồn của một người trưởng thành biết yêu thương.”
Nhưng đối với Vũ, đó là giải thưởng lớn nhất cuộc đời. Cậu đã hiểu được bài học mà cha muốn truyền tải. Giáo dục gia đình không phải là việc ép khuôn đứa trẻ vào những chiếc cúp vàng, những bảng điểm rực rỡ sắc đỏ của sự kỳ vọng. Giáo dục chính là ngọn gió thầm lặng của người cha, người mẹ. Ngọn gió ấy không gầm rú để chứng tỏ quyền lực, mà dịu dàng đi qua cuộc đời con, mang theo hương vị của sự kiên nhẫn, thấu hiểu và bao dung, để từ đó nuôi dưỡng nên một tâm hồn biết rung động trước cái đẹp của cuộc sống.
Nhiều năm về sau, khi Vũ đã trở thành một họa sĩ nổi tiếng, mỗi khi đứng trước giá vẽ, anh vẫn luôn nhớ về đêm mùa đông năm ấy. Bên cửa sổ lộng gió, có một ngọn gió không màu nhưng ấm áp vô cùng, đã định hình nên nét cọ của đời anh.
Gia đình giáo dục : 3T
