Từ lâu, tôi vẫn tâm đắc với lời dạy của Đức Phật trong kinh A Hàm về chánh tín và mê tín. Tưởng là câu chuyện của đời sống tâm linh, nhưng càng sống giữa thời đại công nghệ và mạng xã hội, tôi càng nhận ra đó cũng là câu chuyện của mỗi chúng ta trong đời sống hằng ngày.
Sáng nào cũng vậy, nhóm Facebook thân hữu của tôi thường bắt đầu bằng những lời chúc bình an, vài tấm ảnh bữa sáng, đôi khi là một đoạn video ngắn được ai đó gửi vào với dòng chữ “Hay lắm, đọc đi”. Có hôm là bài thuốc chữa bệnh. Có hôm là câu chuyện cảm động về tình người. Có hôm lại là một lời cảnh báo nghe rất nghiêm trọng.
Điều thú vị là chỉ trong vài phút, thông tin ấy đã được chuyển tiếp sang nhiều nhóm khác. Người gửi thường xuất phát từ ý tốt. Họ nghĩ điều này hữu ích nên muốn chia sẻ cho người thân, bạn bè. Nhưng không phải lúc nào điều được chia sẻ nhiều cũng là sự thật.
Có lần, một người quen gọi điện hỏi tôi có nên làm theo một phương pháp chữa bệnh vừa xem trên mạng hay không. Video ấy có hàng triệu lượt xem, hàng chục nghìn bình luận tán đồng. Người trình bày nói rất lưu loát, rất tự tin. Nghe qua tưởng như không thể sai được. Nhưng rồi tìm hiểu kỹ mới biết đó chỉ là thông tin chưa được kiểm chứng.
Tôi chợt nhận ra một điều. Ngày xưa, người ta tin vì nghe người này kể cho người kia. Ngày nay, người ta tin vì thấy hàng nghìn người cùng bấm thích và chia sẻ. Cách truyền tin đã khác. Nhưng cách con người đặt niềm tin đôi khi vẫn vậy.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà thông tin nhiều hơn bất cứ giai đoạn nào trước đó. Chỉ cần một chiếc điện thoại trong tay, mỗi ngày ta có thể đọc nhiều tin tức hơn cả một người sống cách đây vài chục năm đọc trong nhiều tháng. Thế nhưng, điều khiến chúng ta bối rối không còn là thiếu thông tin mà là quá nhiều thông tin.
Giữa vô vàn điều xuất hiện trên màn hình, đâu là sự thật, đâu là suy đoán, đâu là quảng cáo được ngụy trang bằng những lời khuyên chân thành, không phải lúc nào cũng dễ nhận ra.
Có lẽ vì vậy mà một cú nhấp chuột ngày nay không còn đơn thuần là thao tác của ngón tay. Đằng sau nó là một sự lựa chọn. Chúng ta chọn tin hay không tin. Chúng ta chọn chia sẻ hay dừng lại. Chúng ta góp phần lan truyền một điều đúng đắn hoặc vô tình tiếp sức cho một điều sai lệch.
Nhiều người nghĩ mê tín chỉ là chuyện bói toán hay cúng kiếng. Nhưng đôi khi, mê tín cũng xuất hiện rất lặng lẽ trong đời sống thường ngày, khi ta tin một điều gì đó chỉ vì đã nghe nó quá nhiều lần.
Càng nghĩ, tôi càng thấy con người không chỉ tin vì thiếu thông tin mà còn vì mang trong lòng quá nhiều bất an. Khi đứng trước bệnh tật, tuổi già, những biến động của cuộc sống hay nỗi lo dành cho con cháu, ai cũng mong tìm được một điểm tựa. Và đôi khi, trong lúc lo lắng nhất, chúng ta dễ tin vào điều mang lại cảm giác yên tâm hơn là điều đã được kiểm chứng.
Có lẽ vì vậy mà lời dạy của Đức Phật trong kinh A Hàm vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay. Ngài khuyên chúng ta không nên vội tin chỉ vì truyền thống, vì số đông hay vì uy tín của người nói. Ranh giới giữa chánh tín và mê tín đôi khi rất mong manh. Đó là khoảng cách giữa một niềm tin đã đi qua sự quan sát, suy xét và tự mình kiểm nghiệm với một niềm tin chỉ dựa trên nghe nói và đám đông.
Ngẫm lại, đó cũng là điều mà nhiều bậc cha mẹ vẫn âm thầm trao cho con trong đời sống hằng ngày. Khi con kể một câu chuyện nghe được ở trường, cha mẹ thường hỏi “Con có chắc không?”. Khi con đọc một thông tin trên mạng, cha mẹ bảo “Mình thử tìm hiểu thêm nhé”. Những câu hỏi ấy nghe qua rất đỗi bình thường. Nhưng chính từ đó, con trẻ học được cách không vội tin chỉ vì người khác nói như vậy.
Và biết đâu, chính những câu hỏi giản dị ấy sẽ theo các em suốt nhiều năm sau, mỗi khi đứng trước một thông tin, một lời khuyên hay một lựa chọn trong cuộc sống.
Một cú nhấp chuột chỉ mất vài giây. Nhưng một niềm tin có thể theo ta rất lâu.
Vì thế, giữa thế giới luôn chuyển động với tốc độ chóng mặt, đôi khi điều cần thiết nhất không phải là biết thật nhiều, mà là đủ bình tĩnh để dừng lại một chút trước khi tin vào một điều gì đó.
Rồi sáng mai, đâu đó trong một nhóm bạn bè hay một nhóm gia đình, sẽ lại có thêm một đường link, một đoạn video hay một lời khuyên được gửi đi với tất cả thiện ý.
Cuộc đời vốn đã đủ những điều để lo nghĩ. Hiểu rõ điều mình đang tin đôi khi cũng là một cách giữ cho lòng được yên.
✒️ Lisa La
