Ghi lại đôi dòng từ một cuộc trò chuyện với đứa con thuộc thế hệ Gen Z, sinh năm 2009.
Cuối năm 2023, thân phụ tôi mất tại Huế. Trong thời gian thất tuần, tôi và hai con trai đang sống ở Mỹ thường liên hệ với các quỹ thiện nguyện và chùa để cùng tham gia một số hoạt động hướng thiện, với tâm nguyện hồi hướng công đức đến Ông Ngoại của các cháu.
Một hôm, cháu Út cùng đi phát cơm và áo ấm cho những người vô gia cư. Xe của hội thiện nguyện vừa tấp vào lề, cháu mở cửa bước xuống, cúi chào đàng hoàng rồi lấy từng túi quà trao cho mọi người. Cháu còn nói gì đó mà tôi đứng xa nên không nghe rõ. Tôi chỉ thấy vài người ngẩng lên, nhìn cháu rồi nhìn theo cho đến khi cháu trở lại xe.
Lên xe, có người hỏi:
“Con phát đồ cho homeless thôi mà sao serious quá vậy?”
Cháu trả lời bằng tiếng Anh, đại ý:
“Vì đó là hạnh phúc của con mà. Con tặng quà cho người ta mà không có sự trân trọng thì tối về con ngủ không được.”
Một người khác bảo làm như vậy sẽ mất thêm thời gian vì còn phải đi nhiều nơi.
Cháu nói nhỏ nhẹ:
“Dạ, con biết như vậy sẽ mất thêm chút thời gian. Nhưng con nghĩ mình đâu phải lúc nào cũng có dịp để tặng cho người khác, nên khi có cơ hội thì con muốn người nhận cảm thấy mình thật lòng và tôn trọng họ ạ.”
Trên đường lái xe về nhà, ba mẹ con lại nói thêm một hồi về chuyện đó. Cháu nhắc lời tôi từng nói rằng mình làm việc thiện để hồi hướng công đức cho Ông Ngoại. Rồi cháu bảo:
“Con nghĩ lúc mình tặng cho ai một thứ gì, nhất là khi họ đang khó khăn, thì mình đừng làm cho họ có cảm giác mình đang ban bố hay đứng ở vị trí giúp đỡ. Nếu một ngày nào đó con ở vào hoàn cảnh ấy, con cũng mong người khác trao cho con như vậy. Người ta đang cần món quà của mình nhưng người ta vẫn có lòng tự trọng.”
Tôi nghe con nói mà thấy thương.
Câu chuyện trên đường về rồi lan sang chuyện “nơi đáng sống”. Cháu nói nhiều người có điều kiện thường tìm đến những nơi có cảnh đẹp, khí hậu tốt, nhà cửa tiện nghi rồi gọi đó là nơi đáng sống. Với cháu, chuyện ấy còn nằm ở cách con người đối đãi với nhau.
Cháu bảo cháu quý nước Mỹ vì ở đây cháu nhiều lần nhìn thấy người ta giúp nhau nhưng vẫn giữ sự tôn trọng dành cho người nhận. Theo cách nghĩ của cháu, một nơi đáng sống không phải là nơi ai cũng giàu rồi âm thầm so nhau xem ai có nhiều hơn. Đó phải là nơi người có nhiều và người có ít vẫn có thể nhìn nhau bằng sự tôn trọng.
Nghe con nói, tôi chợt nhớ câu ông bà mình vẫn dạy từ lâu:
“Của cho không bằng cách cho.”
Một câu nghe từ nhỏ đến lớn, quen đến mức nhiều khi mình thuộc lòng rồi để đó. Hôm ấy, nhìn đứa con út cúi xuống trao túi cơm cho một người xa lạ, tôi lại thấy câu ấy gần gũi hơn hẳn.
Thứ được trao đi có khi chẳng lớn lao gì. Một phần cơm, một chiếc áo ấm, vài món đồ dùng cần thiết. Người nhận có thể quên món quà ấy sau một thời gian. Cách mình trao thì khác. Một ánh mắt, một lời chào, một thái độ đủ trân trọng vẫn có thể làm người ta thấy mình không bị đặt thấp xuống chỉ vì đang ở lúc khó khăn.
Từ hôm ấy, tôi cũng thấy mình thích chữ “tặng” hơn chữ “giúp”. Chữ “tặng” nghe gần nhau hơn. Mình có một chút gì đó trong tay và muốn chia sẻ. Người trao không cần đứng cao hơn, người nhận cũng không phải mang cảm giác mắc nợ.
Cảm ơn con trai Út vì một buổi đi phát cơm và câu chuyện nhỏ trên đường về. Con làm mẹ nhớ lại một điều tưởng như rất cũ: món quà quý đến đâu cũng chưa đủ, nếu trong cách mình trao thiếu đi sự tôn trọng dành cho người nhận.
Lisa La | Lặng & Viết
