Trường Yên rực rỡ cờ hoa,
Vọng vang tiếng trống vua cha thuở nào.
Cờ lau phất ngọn tự hào,
Hoàng Long sông nước chảy vào tâm linh.
Mười thế kỷ, một khối tình,
Cố đô soi bóng, anh linh rạng ngời.
NƠI THỜI GIAN NGƯNG LẠI GIỮA NÚI SÔNG
Giữa những nếp gấp của thời gian và những khối núi đá vôi sừng sững của vùng đất Ninh Bình, có một “phòng chờ của lịch sử” vẫn luôn rộn ràng mỗi độ xuân đi hạ đến. Đó là Lễ hội Hoa Lư nơi mà mỗi viên gạch cổ, mỗi khúc sông Hoàng Long đều mang trong mình hơi thở của một vương triều đặt nền móng cho nền độc lập, tự chủ của dân tộc Việt Nam.
1. NGUỒN GỐC TỪ THUỞ “CỜ LAU TẬP TRẬN”
Lễ hội Hoa Lư (còn gọi là lễ hội Trường Yên) không đơn thuần là một sự kiện tín ngưỡng, mà là một cuốn biên niên sử sống động về Đinh Bộ Lĩnh người con ưu tú của vùng đất Gia Viễn. Xuất thân từ cậu bé chăn trâu lấy bông lau làm cờ tập trận, ông đã dẹp loạn mười hai sứ quân, thống nhất giang sơn, xưng đế và đặt tên nước là Đại Cồ Việt, mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ cho dân tộc.
Trải qua hơn mười thế kỷ, kể từ khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, người dân vùng đất cố đô vẫn bền bỉ giữ lửa, duy trì lễ hội như một lời thề nguyền với lịch sử. Phong tục này không chỉ là sự hoài niệm về các vương triều Đinh Tiền Lê rực rỡ, mà còn là biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của cội nguồn dân tộc.
2. LINH THIÊNG NHỮNG NGHI THỨC CHẠM VÀO QUÁ KHỨ
Hằng năm, từ ngày 8 đến ngày 10 tháng 3 Âm lịch, cả vùng đất Trường Yên lại chuyển mình trong không khí linh thiêng và rộn ràng. Đỉnh cao của sự linh thiêng nằm ở nghi lễ Rước nước một tập quán cổ xưa giữ trọn nét văn hóa sông nước của người Việt.
“Dòng nước sông Hoàng Long trong vắt được múc vào bình sứ, đặt trên kiệu bát cống trang trọng và rước về đền thờ Vua Đinh. Đây không chỉ là nghi thức cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, mà còn là sự kết nối âm dương, giữa lòng đất mẹ và hồn thiêng sông núi.”
Trang phục truyền thống: Những tà áo dài truyền thống, áo lụa rực rỡ của các cụ bà trong đội tế, cùng sắc áo nâu sòng của các trai tráng khiêng kiệu tạo nên một bảng màu cổ kính, uy nghiêm.
Âm nhạc lễ nghi: Tiếng trống cái trầm hùng hòa quyện cùng tiếng nhị, tiếng sáo thanh tao của dàn nhạc bát âm, tạo nên một không gian vừa trang trọng, vừa da diết sâu lắng.
Mâm cúng lễ vật: Những mâm ngũ quả được kết hình rồng phượng tinh xảo, kết hợp cùng các sản vật địa phương dâng lên bậc tiền nhân với tất cả lòng thành kính.
3. SỐNG LẠI HÀO KHÍ “CỜ LAU” GIỮA ĐỜI THƯỜNG
Phần hội chính là nơi bản sắc văn hóa dân gian Việt Nam tỏa sáng rực rỡ nhất. Đáng chú ý nhất là màn diễn xướng dân gian tái hiện “Tập trận cờ lau”. Những đứa trẻ hôm nay, vai đeo túi vải, tay cầm bông lau, miệng reo hò theo nhịp trống hội, tái hiện lại hình ảnh Đinh Bộ Lĩnh thuở thiếu thời.
Bên cạnh đó, các trò chơi và hoạt động văn hóa dân gian phong phú luôn thu hút đông đảo nhân dân:
Đấu vật cổ truyền: Thể hiện tinh thần thượng võ, sức mạnh cơ bắp và sự khéo léo của nam nhi đất Việt.
Cờ người: Thể hiện trí tuệ, sự tĩnh lặng và chiến thuật giữa không gian hội hè náo nhiệt.
Hát chèo, hát xẩm: Những giai điệu mộc mạc, tha thiết kể về tình yêu quê hương, đất nước và tôn vinh công đức cha ông.
4. GIÁ TRỊ NHÂN VĂN: SỢI DÂY KẾT NỐI CỘNG ĐỒNG
Lễ hội Hoa Lư là minh chứng hùng hồn cho đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Ở đó, không có ranh giới giữa người giàu và người nghèo, giữa người dân địa phương và du khách thập phương. Tất cả đều cúi đầu trước anh linh của các vị minh quân, cùng sẻ chia niềm tự hào về một quốc gia tự cường.
Tinh thần đoàn kết cộng đồng được thể hiện rõ nét qua cách dân làng cùng nhau chuẩn bị lễ vật, cùng nhau tập luyện các điệu múa, bài tế suốt nhiều tháng trời. Đó là chất keo gắn kết bền chặt, giúp bản sắc văn hóa dân tộc giữ nguyên vẹn giá trị và không bị hòa tan trong thời đại hội nhập.
5. THĂNG TRẦM LỊCH SỬ VÀ KHÁT VỌNG BẢO TỒN DI SẢN
Trải qua những biến động của lịch sử, từng có giai đoạn lễ hội bị giản lược do chiến tranh hoặc khó khăn kinh tế. Trong xã hội hiện đại, khi các phương tiện giải trí mới chiếm ưu thế, việc giữ chân thế hệ trẻ gắn bó với những nghi thức cổ xưa là một bài toán đầy thách thức.
Tuy nhiên, thật tự hào khi Lễ hội Hoa Lư đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Để giá trị này mãi trường tồn với thời gian, cần có sự chung tay đồng bộ:
1. Giáo dục truyền thống: Đưa lịch sử cố đô và ý nghĩa lễ hội vào các chương trình hoạt động ngoại khóa cho học sinh, sinh viên tại địa phương.
2. Số hóa di sản: Ứng dụng công nghệ điện tử để lưu trữ các bài tế, bản nhạc cổ, văn phong lễ nghi và quảng bá hình ảnh lễ hội ra thế giới.
3. Phát triển du lịch bền vững: Phát triển du lịch văn hóa gắn liền với nâng cao ý thức bảo vệ di tích, tránh việc thương mại hóa làm mất đi tính thiêng liêng vốn có.
DƯ ÂM TỪ CỬA ĐỀN
Khi tiếng trống hội tan dần, khói hương trên đỉnh núi Mã Yên vẫn bảng lảng quyện cùng sương sớm, người ta rời Hoa Lư với một tâm thế đầy tự hào. Lễ hội không chỉ là một chuyến du xuân, mà là một cuộc hành hương trở về với bản ngã và cội nguồn Việt Nam.
Hoa Lư vẫn đó, trầm mặc và uy nghiêm. Lễ hội Hoa Lư sẽ mãi là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn những người con đất Việt, nhắc nhở mỗi chúng ta rằng: Để vươn xa vào tương lai, đôi chân ta phải bám thật chặt vào rễ sâu của truyền thống dân tộc.
Biên khảo : ✍🏻3T
