Nằm giữa dải đất miền Trung đầy nắng gió, Bình Định không chỉ đi vào lòng người qua hình ảnh những tháp Chăm cổ kính,những rặng dừa Tam Quan xanh ngát hay sóng biển Quy Nhơn rì rào ngày đêm, mà còn khắc sâu trong tâm khảm dân tộc bởi một giá trị cốt tủy : Truyền thống thượng võ.
Đó không đơn thuần là câu chuyện của binh khí hay đòn thế, mà là cái hồn, cái chất, là nhịp thở tự ngàn đời của mảnh đất này.
Từ câu thơ dân gian đến dòng máu võ thuật
Người ta vẫn hay ngân nga câu ca dao quen thuộc:
“Roi Tây Sơn, quyền An Thái”
“Bình Định có dòng sông Kôn”
“Đái nước sông Kôn, uống nước sông Kôn”
“Trai gái đều biết múa quyền, đi quyền”
Lời ca giản dị ấy như một minh chứng cho thấy võ thuật ở Bình Định chưa bao giờ là môn nghệ thuật xa xỉ hay độc quyền của riêng ai.
Võ thuật thấm vào lòng đất,chảy trong lòng sông Kôn đỏ nặng phù sa.
Từ xưa, vùng đất “ngàn dặm dải hoang” này vốn là nơi sơn lam thủy độc, mở cõi gian nan. Để tồn tại giữa thiên nhiên khắc nghiệt và thú dữ,người Bình Định phải rèn cho mình sự dẻo dai và tinh thần kiên cường.
Võ học Bình Định ra đời từ chính hơi thở cuộc sống ấy không màu mè,không phô trương,mà thực tế, linh hoạt và biến hóa khôn lường.
Hào khí Tây Sơn và chất nhân văn của võ đạo
Nói đến võ cổ truyền Bình Định, làm sao quên được trang sử vàng chói lọi thời Tây Sơn.Dưới cờ nghĩa của ba anh đem Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ,võ thuật đã bước lên đỉnh cao của nghệ thuật quân sự. Những đòn quyền,thế binh khí của xóm làng đã theo chân người anh hùng áo vải Quang Trung vượt ngàn dặm gian nan, làm nên chiến công Ngọc Hồi – Đống Đa lừng lẫy, quét sạch hàng vạn quân xâm lược.
Nhưng điều khiến Võ Bình Định sống mãi qua muôn thế hệ không chỉ là sức mạnh giáng trả kẻ thù,mà là chất Võ đạo lắng đọng bên trong.
Sự nhẫn nại và khiêm nhường:
Võ sư Bình Định dạy học trò trước hết là dạy đạo làm người.
Học võ là để rèn tâm, luyện tính, để “thấy bất bình chẳng tha” chứ không phải để tranh hung hiếu thắng.
Nét đẹp của phái đẹp:
Người phụ nữ Bình Định vốn dịu dàng, đảm đang, nhưng khi cần cũng có thể múa roi, múa kiếm bảo vệ xóm làng.
Hình ảnh “con gái Bình Định bỏ múa quạt qua múa quyền” đã trở thành sự tự hào về vẻ đẹp khỏe khoắn,kiên cường của người phụ nữ miền đất biển.
Dòng chảy âm thầm giữa thời hiện đại.
Ngày nay, về lại những lò Võ nổi tiếng như An Thái, An Nhơn, Phước Sơn… giữa tiếng ve kêu râm rân mùa hè hay cành mai vàng chớm nở trước sân, người ta vẫn nghe vang vọng tiếng hô nhịp nhàng của các em nhỏ, tiếng vung binh khí vun vút trong không trung. Những vị võ sư già với mái tóc bạc phơ, ánh mắt quật cường vẫn ngày ngày miệt mài truyền lại từng bài quyền, bài roi cho thế hệ sau.
Tinh thần thượng võ của người Bình Định hôm nay không còn nằm ở gươm giáo hay chiến trường,mà đã chuyển hóa thành:
Sự bản lĩnh, dám nghĩ dám làm trong lao động và sáng tạo.
Tình trọng nghĩa khinh tài,lòng mến khách và sự bao dung của con người miền Trung chịu thương chịu khó.
Truyền thống thượng võ Bình Định giống như dòng sông Kôn,có lúc cuộn trào sóng lớn làm nên lịch sử, có lúc êm đềm bồi đắp phù sa cho tâm hồn.
Đó là di sản không chỉ giữ bằng tay, mà giữ bằng cả trái tim của những đứa con sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Võ trời Văn.
“Ai về Bình Định mà coi,
Con gái Bình Định cầm roi đi quyền.
Tây Sơn danh bất hư truyền,
Hơn trăm năm lẻ một miền vang danh.”
23.10.2026
Sưu tầm và Biên soạn
Hồng Hạnh
