Huế có câu ca rằng:
“Học trò trong Quảng ra thi,
Thấy cô gái Huế chân đi không đành.”
Người ta vẫn thường mượn câu ca ấy để kể về những mối duyên giữa các chàng trai đất Quảng với con gái Huế. Riêng tôi thì ngược lại. Cô gái Huế năm ấy đã đem lòng thương một chàng trai Quảng Ngãi, rồi từ đó nặng lòng luôn với miền đất núi Ấn, sông Trà.
Ấy là những năm đầu đại học. Tôi còn là cô sinh viên Đại học Tổng hợp Huế, còn anh D, đang theo học Bách khoa Sài Gòn. Hai đứa ở hai thành phố, tuổi mười tám đôi mươi, có biết bao chuyện để kể, bao nhiêu dự định để hẹn hò.
Thuở ấy, D thường chép câu ca của quê anh rằng “bao giờ núi Ấn hết tranh, Sông Trà hết nước, anh đành xa em” khi kết thúc mỗi lá thư gửi từ Sài Gòn về Huế cho tôi.
Nghe mà thương chi lạ! Một lời hẹn lấy núi sông làm chứng, mộc mạc mà tha thiết.
Xứ Quảng còn có câu:
“Ngó lên Thiên Ấn nhiều tranh,
Liều mình lén mẹ theo anh phen này.”
Đọc lại vẫn thấy thương cái tuổi hồn nhiên, táo bạo ấy. Một chút liều lĩnh của cô gái Huế, một chút chân tình của chàng trai xứ Quảng, vậy mà những hẹn hò thuở đầu đời đã để lại bao day dứt, kéo dài gần một phần tư thế kỷ.
Tôi lớn lên bên sông Hương, núi Ngự. Quê anh có núi Ấn, sông Trà. Hai miền đất với hai cặp núi sông, chẳng biết tự bao giờ đã cùng đi vào ký ức của tôi.
Núi Thiên Ấn nằm bên dòng Trà Khúc, mang dáng vẻ như một chiếc ấn trời đặt xuống miền sông nước. Trên đỉnh núi có ngôi chùa cổ nép giữa những tán cây. Từ đây nhìn xuống, sông Trà trải mình qua những bãi bồi, ruộng đồng, làng mạc rồi xuôi về phía biển. Những doi cát dài hiện ra giữa lòng sông, nắng chiều rải vàng trên mặt nước. Cảnh vật khoáng đạt mà vẫn có nét hiền hòa của một miền quê.
Người xưa gọi thắng cảnh ấy là Thiên Ấn niêm hà, nghĩa là ấn trời đóng trên sông. Cái tên đẹp và giàu hình tượng, nghe qua đã thấy cái tình của người xưa dành cho quê hương mình.
Tôi thích dáng núi Thiên Ấn, thích dòng Trà Khúc với những khúc quanh mềm mại giữa đôi bờ xanh. Cũng thích cái cách người Quảng Ngãi gọi tên quê mình, rất đỗi tự hào mà thân thương: núi Ấn, sông Trà.
Hồi đó cứ Hè về là cả đám bạn Quảng Ngãi – Huế chúng tôi gần 10-15 đứa lại đi xe máy từ Quảng Ngãi-Huế-Quảng Ngãi để vừa ngắm cảnh, vừa ăn các món quê ở mỗi nơi.
Ra Huế ăn Cơm Hến, vô Quảng Ngãi ăn don. Một tô don nóng, nước ngọt thanh, thêm chút hành, chút ớt, ăn cùng bánh tráng nướng giòn. Những con cá bống sông Trà nhỏ xíu kho tiêu, thịt săn chắc, mặn mà, ăn với cơm trắng nóng ngon khó tả. Rồi ram bắp vàng giòn, kẹo gương Thu Xà, mạch nha Mộ Đức… Mỗi món mang một hương vị riêng, nghe tên đã biết người ta đang nhắc đến quê nào.
Ẩm thực Quảng Ngãi có cái đậm đà rất riêng. Món ăn không cầu kỳ, nhưng người nấu biết giữ cái ngon của nguyên liệu quê nhà. Tô don phải có chút cay của ớt, cá bống kho phải thấm vị mặn mòi, ram bắp phải thơm mùi bắp non. Ăn một lần, nhiều khi nhớ mãi.
Và cả người Quảng Ngãi nữa.
Qua những người con Quảng Ngãi mà tôi từng quen biết, tôi quý cái tính bộc trực, chịu thương chịu khó và trọng nghĩa tình. Họ nói năng thẳng thắn, giọng địa phương đậm, đôi lúc người xứ khác nghe chưa quen. Nhưng cái giọng ấy với tôi lại thân thuộc vô cùng. Có những người vẻ ngoài cứng cỏi, nói chuyện nghe khô khan, vậy mà sống với nhau rất có trước có sau.
Chắc cũng bởi đã từng thương một người con trai Quảng Ngãi nên nơi này với tôi mãi là một miền thương.
Nhiều năm trôi qua, mỗi người đã có những ngả đường riêng. Mối tình đầu cũng đã thuộc về một quãng đời xa lắm. Nhưng nhắc đến Quảng Ngãi, lòng tôi vẫn thấy gần gũi như nhắc về một miền quê quen.
Tôi vẫn yêu dáng núi Thiên Ấn bên dòng Trà Khúc, yêu những món ăn bình dị và cái giọng Quảng Ngãi chân chất đã từng gắn với một người rất thân thương.
Thỉnh thoảng nhớ lại câu ca năm ấy, tôi vẫn mỉm cười. Ngày còn trẻ, có ai nghĩ mình sẽ mang theo một lời hẹn lâu đến vậy.
“Bao giờ núi Ấn hết tranh,
Sông Trà hết nước, anh đành xa em…”
Núi Ấn vẫn xanh, sông Trà vẫn chảy.
Còn tôi, cô gái Huế của một thời mười tám đôi mươi, đã qua gần hết những dằng dai của mối tình đầu, mà lòng vẫn dành cho quê anh một miền thương rất đỗi dịu dàng.
Lisa La | Lặng & Viết
