Tiếp theo bài “Thuận Hải Quy Phàm” được vua Thiệu Trị xếp ở vị trí thứ mười trong Thần Kinh Nhị Thập Cảnh, xin được chia sẻ thêm đôi điều về TRẤN HẢI ĐÀI – một vị trí quân sự quan trọng của Kinh đô Huế.
Thuận An nằm về phía đông Kinh thành Huế, là cửa biển thông vào phá Tam Giang rồi nối với hệ thống sông Hương, sông Bồ, Ô Lâu. Từ đây vào Kinh thành chỉ khoảng 13 cây số. Bởi vậy, cửa Thuận từ lâu đã giữ một vị trí quan trọng trong việc phòng thủ Kinh đô.
Năm 1813, vua Gia Long cho xây Trấn Hải đài bên cửa biển. Năm 1831, vua Minh Mạng đổi tên thành Trấn Hải thành. Thành được xây kiên cố, có hào nước bao quanh, bố trí nhiều vị trí đặt đại bác; bên trong có lầu Quan Hải và các công trình dành cho quân đội.
Qua nhiều đời vua, Trấn Hải thành được tu bổ, các đồn lũy chung quanh cũng được xây thêm. Các vua Nguyễn từng về đây xem thủy quân thao diễn. Năm 1830, sau một lần quan sát địa thế, vua Minh Mạng tin rằng cửa biển này có thể phòng giữ rất vững.
Nhưng lịch sử sau đó lại đi theo một hướng khác.
Tháng Tám năm 1883, chiến hạm Pháp tấn công cửa Thuận. Đại bác từ ngoài biển bắn vào các đồn lũy. Quân triều Nguyễn chống trả quyết liệt nhưng cuối cùng tuyến phòng thủ Thuận An thất thủ.
Lê Sĩ, Lê Chuẩn tử trận. Lâm Hoành và Trần Thúc Nhẫn gieo mình xuống sông tự vẫn. Nhiều binh sĩ đã nằm lại nơi cửa biển.
Trong những tư liệu về trận Thuận An, tôi nhớ nhất hình ảnh những pháo thủ chết ngay bên khẩu đại bác mình đang trấn giữ. Từ cửa biển ấy, đường vào Kinh thành Huế đã ở ngay phía sau.
Ngày 25 tháng 8 năm 1883, Hòa ước Quý Mùi, thường gọi là Hòa ước Harmand, được ký kết. Triều Nguyễn bước vào một giai đoạn ngày càng khó khăn trước sức ép của thực dân Pháp.
Người dân Thuận An vẫn lưu giữ ký ức về trận chiến ấy. Đền Âm Linh là nơi tưởng niệm những chiến sĩ trận vong và dân thường tử nạn năm Quý Mùi. Việc tế lễ được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tôi vẫn nghĩ đó cũng là một cách người dân lưu lại chuyện cũ cho con cháu mình.
Bây giờ đọc lại Thuận Hải Quy Phàm, tôi vẫn thấy những cánh buồm trở về cửa Thuận. Chỉ khác là sau cảnh biển chiều ấy, tôi còn thấy Trấn Hải thành và một năm 1883 đã đi vào lịch sử.
Có những nơi phải biết thêm chuyện cũ mới hiểu hết những gì mình đang nhìn.
Thuận An với tôi là một nơi như vậy.
✒️ Lisa La
