Mỗi vùng đất đều có một sản vật riêng để nhận diện mình. Nếu Tây Nguyên có cà phê, Đồng Tháp có sen, thì với Huế, có một món quà của biển đã âm thầm đi cùng đời sống người dân qua bao thế hệ: RUỐC.
Huế là vùng đất đặc biệt. Một bên là biển Đông, một bên là dãy Trường Sơn, ở giữa là hệ thống đầm phá Tam Giang – Cầu Hai rộng lớn bậc nhất Đông Nam Á. Chính vùng giao thoa giữa sông, phá và biển ấy đã tạo nên những mùa ruốc dồi dào theo con nước. Từ món quà của thiên nhiên, người dân đã biết cách gìn giữ, chế biến và chắt lọc nên nhiều hương vị mang đậm dấu ấn địa phương.
Ruốc gần gũi với đời sống người dân đến mức từ lâu đã đi vào ca dao:
“Tháng bảy, ruốc nhảy lên bờ
Sao em lại nỡ hững hờ cùng anh”.
Chỉ hai câu mộc mạc nhưng đủ cho thấy ruốc không đơn thuần là một sản vật của biển. Nó đã trở thành một phần của nhịp sống và mùa màng nơi đây. Người Huế không chỉ ăn ruốc. Họ sống cùng những mùa ruốc, chờ những mùa ruốc và lớn lên cùng những mùa ruốc.
Từ con ruốc nhỏ bé ấy, người Huế đã tạo nên nhiều hương vị quen thuộc trong đời sống ẩm thực. Ruốc hiện diện trong nhiều món ăn dân dã, góp phần tạo nên khẩu vị riêng của vùng đất cố đô. Một ít ruốc trong nồi bún bò, một chút ruốc trong nồi canh, trong món kho hay chén nước chấm cũng đủ làm hương vị trở nên sâu hơn. Trong đó, nước mắm ruốc là một sản phẩm khá đặc biệt từ ruốc. Được chắt lọc từ ruốc ủ, nó có mùi đậm, vị nồng và có phần kén người thưởng thức. Nhưng với những ai đã quen thuộc với ẩm thực Huế, chỉ một chén nước mắm ruốc dùng cùng bánh lọc, hay dùng cùng với món “thịt phay dưa giá” dân dã cũng đủ gợi nên một hương vị rất riêng.
Điều thú vị là ruốc Huế dường như mang trong mình một nét rất giống với cốt cách của người Huế.
Nó hiếm khi đứng ở vị trí trung tâm của món ăn. Không phô bày, không áp đảo những hương vị khác. Nó chỉ lặng lẽ hiện diện, vừa đủ để tạo nên chiều sâu và sự hài hòa cho tổng thể.
Người Huế dường như cũng vậy.
Họ ít khi chọn cách nổi bật giữa đám đông. Cái tình, cái nghĩa, sự tinh tế hay lòng tự trọng thường được giữ ở một khoảng lùi vừa phải. Không phải để mờ nhạt đi, mà để nhường chỗ cho sự hài hòa của gia đình, của cộng đồng và của những giá trị chung.
Bởi thế, đôi khi điều làm nên bản sắc của Huế không nằm ở những gì nổi bật nhất, mà lại nằm ở những điều âm thầm hiện diện phía sau.
Đất tạo nên sản vật.
Sản vật tạo nên ẩm thực.
Ẩm thực nuôi dưỡng nếp sống.
Và nếp sống, theo thời gian, trở thành văn hóa.
Có lẽ vì thế mà ruốc Huế chưa bao giờ chỉ là một món quà của biển. Trong những mùa ruốc theo con nước là câu chuyện về địa lý của một vùng đầm phá rộng lớn, về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên và cả một cốt cách sống đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Theo thời gian, ruốc Huế không chỉ hiện diện trong bữa ăn mà còn trở thành một phần trong đời sống tinh thần của vùng đất Cố đô. Và đó có lẽ là cách một vùng đất lưu giữ câu chuyện của mình qua những điều bình dị nhất.
✒️ Lisa La
