Có những vẻ đẹp không còn hiện hữu trọn vẹn trong hình hài, nhưng vẫn ở lại rất lâu trong ký ức. Huế là một nơi như thế. Và “Thần Kinh Nhị Thập Cảnh” chính là một trong những cách người xưa đã giữ lại vẻ đẹp ấy, không bằng tường thành hay bia đá, mà bằng thơ.
Vào giữa thế kỷ XIX, vua Thiệu Trị đã chọn ra hai mươi thắng cảnh tiêu biểu của Kinh đô, rồi đề vịnh thành hai mươi bài Ngự chế. Đó không chỉ là sự xếp hạng cảnh sắc, mà còn là một cách nhìn, một cách cảm của bậc quân vương trước thiên nhiên và cuộc sống nơi đất thần kinh. Từ đó, “Thần Kinh Nhị Thập Cảnh” ra đời, như một tập hợp vừa mang giá trị thẩm mỹ, vừa là một dấu ấn văn hóa đặc biệt của triều Nguyễn.
Hai mươi cảnh ấy trải rộng trong không gian Huế xưa. Có những nơi thuộc về hoàng cung, lặng lẽ sau những lớp thành quách. Có những nơi là sông núi, cửa biển, rừng xa, mang vẻ đẹp nguyên sơ của tạo hóa. Trong tổng thể ấy, bảy cảnh là thiên nhiên, mười ba cảnh do con người tạo dựng, nhưng tất cả đều gặp nhau ở một điểm chung: sự hài hòa, tĩnh tại và thấm đẫm một khí chất riêng khó gọi thành tên.
Đáng chú ý, trong hai mươi bài thơ ấy có bốn bài gắn với những ngôi cổ tự nổi tiếng. Không gian ở đó không chỉ có hình sắc, mà còn có âm thanh. Tiếng chuông chùa Thiên Mụ buổi sớm, tiếng khánh từ quán Linh Hựu, âm tụng kinh nơi chùa Giác Hoàng, hay cảnh núi Túy Vân và chùa Thánh Duyên hòa vào nhau trong một vẻ thanh tịnh. Những âm thanh ấy, dù chỉ được ghi lại bằng chữ, vẫn gợi nên một chiều sâu rất khác, nơi cảnh và tâm không còn tách rời.
Trải qua thời gian và những biến động của lịch sử, nhiều thắng cảnh trong số ấy đã không còn nguyên vẹn. Có nơi mất dấu, có nơi chỉ còn lại dấu tích, có nơi vẫn tồn tại nhưng lặng lẽ hơn xưa. Thế nhưng, chính sự phai mờ ấy lại làm cho “Thần Kinh Nhị Thập Cảnh” trở nên quý giá hơn. Bởi trong những bài thơ ấy, một Huế của quá khứ vẫn còn nguyên vẹn, vừa gần gũi, vừa xa xăm.
Chuỗi bài này được bắt đầu như một hành trình đi chậm. Mỗi tuần, dừng lại ở một cảnh, đọc lại một bài thơ, lần theo một dấu xưa. Không chỉ để ngắm nhìn, mà để lắng nghe và cảm nhận.
CHUYỆN HUẾ
Đã đôi lần về Huế
Bạn đã nghe hết chưa
“Thần Kinh nhị thập cảnh”
Còn vọng giữa sương mờ
Chuyện xưa từ một thuở
Vua đề thơ giữ đời
Hai mươi miền thắng tích
Gom lại một khoảng trời
Có sông dài, núi cũ
Có chùa ngân tiếng xưa
Có rừng xa, biển vắng
Có lầu vắng trong mưa
Bao dâu bể đổi dời
Cảnh còn, hay đã mất
Chỉ thơ xưa vẫn ở
Giữa lòng Huế âm thầm
Bạn đã từng nghe kể
Những câu chuyện này chưa
Nếu chưa, tôi xin kể
Bằng những lời rất xưa
Hai mươi miền cảnh cũ
Mênh mang như khói sương
Đi chậm qua từng chút
Mà nghe Huế vấn vương
✒️ Lisa La
