Trong ký ức của tôi, hình ảnh anh Hai không tách rời khỏi con ngựa gầy và chiếc xe gỗ cũ kỹ. Thời đó, người ta gọi đó là “xe chạy không xăng”, nhưng thực chất, nó chạy bằng mồ hôi của anh và những bao cỏ nặng trĩu trên vai chị Hai.
Gia đình anh chị vốn đã đông con, “bầy con nheo nhóc” sáu đứa, cộng thêm cả tôi – đứa em vợ cũng một tay anh chị cưu mang. Mọi niềm hy vọng về miếng ăn, manh áo của cả nhà mười miệng ăn ấy đều đặt cả lên bốn vó ngựa gầy. Để có sức cho ngựa chạy, chị Hai suốt ngày lặn lội khắp các bờ bụi, vác những bao cỏ tươi cắt vội về chăm chút cho nó như chăm một thành viên trong nhà.
Thế nhưng, cái nghèo thường hay đi đôi với cái eo.
Tôi vẫn nhớ như in cái ngày định mệnh ấy trên cây cầu Tân An cũ ở An Nhơn. Cầu ngày ấy làm bằng những tấm ván gỗ lắp ghép. Nắng cháy miền Trung qua bao mùa đã khiến những tấm ván khô teo lại, tạo thành những khe hở hẹp nhưng sâu hoắm, như những chiếc “bẫy” chực chờ bánh xe máy, xe đạp lọt thỏm xuống.
Hôm ấy, anh Hai chở hàng qua cầu. Chẳng may, một chân con ngựa lọt đúng vào kẽ hở giữa hai tấm ván. Tiếng gãy rắc khô khốc vang lên cùng tiếng hí đau đớn của con vật trung thành khiến lòng người thắt lại. Con ngựa – “cần câu cơm” duy nhất của gia đình – đã gãy chân.
Giữa nắng trưa hanh hao của đất Bình Định, anh chị tôi ôm lấy con ngựa mà khóc ngất. Họ khóc vì thương con vật đã gắn bó bao năm, và khóc vì nỗi lo sợ tột cùng cho tương lai phía trước. Mất ngựa, nhà vốn đã khốn khó, nay càng rơi vào ngõ cụt.
Nhưng người đàn ông trụ cột ấy không cho phép mình gục ngã lâu. Trong lúc chưa biết lấy đâu ra tiền mua ngựa mới, anh Hai chọn một công việc nhọc nhằn đến xé lòng: đi hốt cát sông.
Cứ mỗi sáng, anh lại ra khúc sông gần nhà, lặn sâu xuống lòng sông lạnh lẽo để hốt từng thúng cát, rồi đội lên đầu, gồng mình bước lên bờ dốc đứng. Cát ướt nặng trĩu, nước sông hòa cùng mồ hôi chảy ròng ròng trên đôi vai sạm nắng. Anh gom từng thúng, từng cụm, đợi cho đến khi đủ một “xe cát” để người ta đến chở đi giao. Đơn vị tính là “xe”, nhưng cái giá phải trả là sự bào mòn sức lực đến tận cùng.
Nhìn dáng anh liêu xiêu dưới nắng, tôi không cầm được nước mắt. Bất kể việc gì, dù khổ cực, dù nguy hiểm, anh cũng làm, chỉ mong sao bầy con và đứa em nhỏ không phải đứt bữa.
Sự lương thiện và nhọc nhằn của anh Hai ngày ấy đã tạc vào lòng tôi một bài học về tình thân và nghị lực. Chiếc xe ngựa không xăng ngày nào có thể đã dừng lại ở cây cầu Tân An cũ, nhưng chuyến xe của sự tử tế và hy sinh mà anh chị dành cho gia đình vẫn mãi lăn bánh trong tâm khảm của tôi, vững chãi và thiêng liêng.
3/2026
Hồng Hạnh
