Ngày 6 tháng 9 năm 1976, nhà thơ Vũ Hoàng Chương rời cõi thế tại Sài Gòn.
Nửa thế kỷ sau, thuộc thế hệ hậu học, tôi tìm đọc Vũ Hoàng Chương từ phong trào Thơ Mới.
Ở ông có một phong thái rất riêng: ngạo nghễ mà sang. Cốt cách phương Đông vẫn đậm trong từng câu chữ, nhưng khuôn phép không khiến thơ ông trở nên câu thúc. Nhạc vẫn chặt mà câu không cứng; chữ cũ vào tay ông có khi bất ngờ đổi thế. Phải rất rành cái khuôn mới có thể thong dong với nó như vậy.
Từ Thơ Say (1940), Mây (1943), tôi từng nghĩ mình đang đọc một thi sĩ của “rượu, tình và mộng”. Cho đến khi đọc Nguyện Cầu trong Rừng Phong (1954):
“Ta còn để lại gì không?
Kìa non đá lở nọ sông cát bồi…”
Tôi đọc đi, đọc lại mấy lần.
Một Vũ Hoàng Chương của Thơ Say, mới đó còn rượu, tình, mê đắm, đã hỏi chuyện còn – mất giữa non lở, sông bồi. Trong bài thơ ấy đã có cát bụi, bờ mê, luân hồi. Vậy mà ông vẫn muốn “tròn một kiếp say”, vẫn muốn liều một cánh tay níu trời.
Say đâu còn riêng chuyện rượu. Hình như đó là cách ông đi vào đời và đi vào thơ: đã yêu thì mê đắm, đã đau thì đau đến tận cùng, đến khi nhìn thấy vô thường cũng nhìn bằng đôi mắt của một người chưa thôi thiết tha với cõi thế. Vì thế, khi gặp Lửa Từ Bi, tôi không hề thấy bất ngờ.
Năm 1963, ngọn lửa của Hòa thượng Thích Quảng Đức bừng lên giữa Sài Gòn. Vũ Hoàng Chương viết Lửa Từ Bi. Nỗi đau lúc này đã ra khỏi chuyện của một người. Người thi sĩ từng cháy trong tình và mộng đứng trước một ngọn lửa khác, lớn hơn mình.
Rồi Ánh Trăng Đạo Lý, Bút Nở Hoa Đàm, Cành Mai Trắng Mộng…
Đọc những tác phẩm ấy, tôi vẫn nhận ra Vũ Hoàng Chương thuở trước. Người tài tử ấy không hề biến mất khi Đạo bước vào thơ. Sau bao nhiêu mê đắm của một đời, chữ say đã chạm đến vô thường.
Giữa rất nhiều câu thơ của ông, tôi cứ nhớ mãi câu hỏi được viết năm 1954 trong Nguyện Cầu:
“Ta còn để lại gì không?”
Mười tám năm sau, tên Vũ Hoàng Chương được học giả Thanh Lãng gửi vào danh sách đề cử Giải Nobel Văn chương. Bốn năm sau nữa, ông mất tại Sài Gòn. Hồ sơ đề cử nằm kín suốt nửa thế kỷ, đến năm 2023 mới được công khai.
Người viết câu “Ta còn để lại gì không?” hẳn chẳng bao giờ biết tên mình đã được gửi đến một nơi xa như thế.
Còn tôi, năm mươi năm sau ngày ông mất, lại từ câu hỏi ấy mà lần tìm về một đời thơ.
Ban đầu chỉ vì tò mò trước cách ông bước ra khỏi khuôn mà vẫn giữ nguyên vẻ đẹp phương Đông. Đọc sâu thêm, tôi mới nhận ra trong men say ấy đã có cái tỉnh, trong thiết tha đã thấp thoáng vô thường.
“Ta còn để lại gì không?”
Hơn bảy mươi năm rồi, câu hỏi ấy vẫn khiến những thế hệ đến sau tìm về với Vũ Hoàng Chương.
Vậy là còn.
✒️ Lisa La
Lặng & Viết – tháng 9.2026
