và nghệ thuật của sự chừng mực
Huế không phải là vùng đất khiến người ta nghĩ đến sự dư dả. Đất hẹp, ruộng ít. Mưa nhiều. Lũ lụt về theo mùa. Thiên nhiên ở đây không rộng tay, nên người sống trên vùng đất này cũng sớm quen với việc không đòi hỏi quá nhiều. Ở Huế, sự vừa đủ từ lâu đã trở thành một thước đo âm thầm của đời sống — điều mà tôi nhận ra rất sớm, khi còn sống trong những ngày tháng bình lặng của quê mình.
Thành phố này không sinh ra để buôn bán lớn. Những con đường ven sông Hương, với tôi, chưa bao giờ mang dáng dấp của phố chợ, mà giống lối đi dành cho những buổi chiều chậm. Người Huế không quen làm giàu nhanh. Họ chọn những con đường bền: học hành, làm thầy, làm thuốc, làm việc trong công sở, hoặc lui về chốn thư hiên, tu hành. Ở Huế, nơi tôi sinh ra, sự yên ổn luôn được đặt cao hơn sự sung túc.
Huế là thành phố của trường học và công sở. Tiếng trống trường tan buổi chiều, tiếng chuông chùa ngân xa, rồi phố xá lặng dần. Quán xá không mở khuya. Đèn tắt sớm. Người Huế quen trở về nhà khi trời vừa sẫm tối. Tôi vẫn nhớ những ngày mưa ở Huế, dai dẳng làm cả con đường nhỏ trước nhà loang nước. Gian bếp nhà Ngoại thấp mái bốc mùi khói rơm, nồi cơm sôi lục bục trên bếp than, và cả nhà ngồi chờ mưa ngớt để dọn bữa. Khi ấy, tôi hiểu rằng, ở quê tôi, sự yên tĩnh không phải là khoảng trống, mà là một cách sống.
Trong những ngôi nhà vườn nép mình sau hàng chè tàu, bữa ăn thường ngày giản dị đến mức không đáng kể. Vài món quen, đủ no. Nhưng đến ngày giỗ, ngày tết, mọi thứ bỗng trở nên chỉn chu. Bàn thờ được lau dọn từ sớm. Mâm cỗ bày biện cẩn thận, không thiếu lễ. Người Huế có thể tiết kiệm cho mình, nhưng không bao giờ sơ sài trong những việc thuộc về đạo nghĩa. Tôi lớn lên trong nếp nhà như thế, nên hiểu rằng, ở Huế, đạo lý luôn đứng trước tiện nghi.
Nhiều nghề thủ công ở Huế sống lặng lẽ như chính con người nơi này. Thợ mộc Mỹ Xuyên, thợ chạm, thợ đúc… giữ nghề trong những xưởng nhỏ, đủ để tay không quên việc. Muốn sống khá hơn, họ phải đi xa. Còn ở Huế, nghề được giữ lại để truyền cho con cháu, như giữ một nếp cũ. Quê tôi không làm giàu từ nghề, nhưng cũng không để nghề mất đi.
Người Huế ít mạo hiểm. Ít quyết định vội. Đi xa, nếu có, cũng là sau nhiều lần cân nhắc. Và khi đã đi, trong lòng vẫn giữ một lối quay về. Tôi cũng như nhiều, nhiều người rời Huế mang theo cả thói quen sống chậm của mình, để rồi, dù ở đâu, vẫn nhớ một con đường nhỏ, một góc vườn, một ngôi nhà cũ. Với người Huế, rời đi không bao giờ là cắt đứt.
Trong cấu trúc xã hội, người Huế thường chọn đứng ở vị trí vừa phải. Học hành, thi cử, rồi thăng tiến từng bậc. Ít ai phô bày tham vọng lớn. Ở quê tôi, làm quan hay làm việc trong công sở không phải để hơn người, mà để giữ tròn phần việc được giao. Đó là cách người Huế tự đặt mình vào trật tự chung — biết mình ở đâu, và nên dừng ở chỗ nào.
Có lẽ vì thế mà người Huế không đánh đổi sự bình yên để lấy giàu có. Họ sống chậm, sống kín, giữ nếp nhà, giữ danh dự, giữ sự cân bằng trong quan hệ với người khác. Những lựa chọn ấy, lặp lại qua nhiều thế hệ, không còn là sự thích nghi đơn thuần, mà dần trở thành bản sắc.
Huế không ồn ào. Không phô trương mà sâu lắng. Với tôi, Huế – quê hương tôi – không chỉ là một vùng đất, mà là nơi đã dạy tôi học được thế nào là sống vừa đủ. Đến bây giờ, mỗi khi mưa rơi chậm như ngày cũ, tôi vẫn nhận ra mình đang trở về, dù có thể không còn đứng trong gian bếp năm xưa nữa.
– tùy bút văn hóa của Lisa La
