Hôm đầu tháng chín, đi ngang qua một ngôi trường, nhìn thấy các thầy cô giáo đang tất bật dọn vệ sinh, lau chùi từng ô cửa kính và trang trí lại phòng học để chuẩn bị đón chào năm học mới, lòng tôi bỗng chùng xuống. Nhìn những bóng áo đẫm mồ hôi nhưng rộn rã tiếng cười ấy, tôi chạnh lòng nhớ lại câu chuyện vào ngày đầu tiên nghỉ hưu của chị bạn thân…
Tôi nhớ, tháng Chín năm ấy, nắng thu vẫn nhuộm vàng con phố huyện, gió mang theo cái se lạnh dịu dàng của buổi chớm tựu trường. Tôi đến thăm chị vào một buổi sáng trước ngày khai giảng. Chị lớn hơn tôi vài tuổi, vừa mới nhận quyết định nghỉ hưu sau hơn ba mươi năm miệt mài bên bảng đen phấn trắng.
Hai chị em ngồi bên hiên nhà, nhấp chén trà ấm, lắng nghe tiếng loa phát thanh của trường tiểu học gần đó đang rập rình tổng duyệt văn nghệ. Chị nhìn ra khoảng sân vắng, giọng chùng xuống: “Hơn ba mươi lăm năm qua, chưa bao giờ chị thấy tháng Chín lại dài và lặng lẽ đến thế, em ạ!”
Câu nói của chị chạm vào một khoảng lặng sâu kín trong lòng tôi. Cùng là người trong ngành, tôi hiểu cái cảm giác hụt hẫng này, dù vị trí của hai chị em trước đây có phần khác nhau. Tôi chỉ có vỏn vẹn 4 năm đứng lớp trước khi chuyển về làm công tác ở Phòng Giáo dục. Hơn mấy chục năm qua, công việc của tôi là những văn bản tham mưu chỉ đạo, những chuyến thanh tra, những mùa khai giảng bận rộn lo toan cho phong trào của toàn huyện… Tôi đã xa rời bụi phấn từ lâu, nhìn mùa tựu trường bằng con mắt của người đứng phía sau phòng tuyến. Nhưng chị thì khác, chị đứng ở nơi đầu sóng, trực tiếp đón nhận những ánh mắt ngây thơ của tụi trò nhỏ suốt cả cuộc đời.
Chị kể, sáng nay chị vẫn thức dậy từ năm giờ rưỡi theo một phản xạ tự nhiên đã ăn sâu vào tiềm thức suốt mấy mươi năm. Nhưng khi bước xuống giường, chị bỗng ngơ ngác. Không còn tập giáo án cần soát lại, không còn bộ áo dài trang trọng được là phẳng phiu treo sẵn trên mắc. Chiếc móc trống không, cũng như khoảng chênh vênh đang hiện hữu trong lồng ngực chị lúc này. Mùa khai trường năm nay, chị đã chính thức trở thành người đứng bên lề bục giảng.
Từ phía xa, tiếng trống trường thử giọng bắt đầu vang lên. Tùng… Tùng… Tùng… Thanh âm ấy vốn là mệnh lệnh, là nhịp đập trái tim của chị mỗi ngày lên lớp. Giờ đây, nghe tiếng trống ngân vang, tôi thấy đôi mắt chị nhòe đi. Chị nhớ mùi phấn viết cay nồng bám trên ngón tay, nhớ những buổi trưa hè oi ả mồ hôi ướt đẫm lưng áo, nhớ cả nụ cười của những đứa học trò cũ giờ đã trưởng thành, tung cánh muôn phương.
Tôi ngồi lặng yên bên chị, lòng dâng lên một niềm cảm thông sâu sắc. Khác với cái lo toan mang tính trách nhiệm mỗi kỳ khai giảng của tôi, người đứng bục giảng như chị lại mang cái tâm tình máu thịt với từng số phận học sinh. Người đời vẫn ví thầy cô là những người đưa đò, nhưng với chị, con đò ấy không chỉ chở khách sang sông, nó đã chở đi cả tuổi trẻ, cả thanh xuân và những đêm dài thức trắng dưới ánh đèn khuya muộn.
Ánh nắng ngày mới bắt đầu tràn qua hiên nhà, xua đi bớt cái lạnh của sương sớm. Chị quay sang nhìn tôi, khẽ mỉm cười, một nụ cười nhẹ nhõm nhưng bảng lảng chút buồn buông bỏ. Chị bảo, dù nhớ trường nhớ lớp da diết, nhưng chuyến đò của chị đã cập bến bình yên. Giờ là lúc hai chị em mình học cách đứng trên bờ, mỉm cười ngắm nhìn những thế hệ tiếp nối.
Tôi viết lại những dòng này cho chị và cho cả chính mình khi giờ đây tôi cũng như chị đã hoàn thành nhiệm vụ, về an vui tuổi già. Hai chị em, hai lối đi khác nhau nhưng cùng chung một lý tưởng dưới mái nhà giáo dục, để rồi hôm nay cùng gặp nhau ở một sân ga mang tên “nghỉ hưu”. Tạm biệt bảng đen phấn trắng, tạm biệt những văn bản, giấy tờ cùng những mùa khai giảng tất bật lo toan, chúng tôi gói ghém và giữ lại cho riêng mình một góc tâm tư vẹn nguyên, một niềm tự hào thầm lặng của những người đã sống trọn vẹn một đời vì sự nghiệp trồng người…
Sáng nay, ngày khai giảng năm học mới 2026 – 2027, bầu trời thu trong xanh đến lạ. Cả nhà tôi, từ chồng, con gái, con rể cho đến hai đứa cháu nhỏ, đều xúng xính áo quần đến trường, mỗi người một nhiệm vụ, một niềm háo hức riêng. Chỉ còn tôi lùi lại phía sau, thong thả ngồi trước sân nhà bên ly cà phê ấm, ngắm nhìn nhịp sống hối hả, rộn ràng ngoài kia. Tôi bình yên ngồi đây, mỉm cười đón nhận một mùa thu mới, và lặng im chờ đợi tiếng trống khai trường chuẩn bị ngân vang…
Tố Mai✍️
