H À N M Ặ C T Ử
Mảnh trăng gầy gãy vỡ
Dang dở mộng quỳnh hương
Cánh thiên đường khép mở
tay chạm lỡ… vô thường
d u y p h ạ m
THEO DẤU HÀN VẦNG TRĂNG KHUYẾT GIỮA “MẠC & MẶC”
Mảnh trăng gầy treo lặng.
Chú mèo bé nhỏ ngồi chênh vênh trên cọng ăng-ten, như dừng lại giữa trời đêm, trong trang ảnh của D U Y P H Ạ M.
Bên dưới là ba chữ
Hàn
Mặc Tử
khiến tôi lặng suy rất lâu.
Cuộc đời của một thi sĩ tài hoa như Hàn Mặc Tử đã được nói đến nhiều; ở đây có lẽ chỉ nên dừng lại trước một tứ thơ kèm thi ảnh, bởi ý nghĩa dường như còn mở ra phía sau những con chữ tưởng như rất gọn ấy.
Đọc chậm từng chữ, cái tên Hàn Mặc Tử bỗng hé một hành trình rất khẽ của kiếp thi nhân. HÀN gợi cái lạnh cô tịch, nơi linh hồn bắt đầu cuộc đối thoại với vũ trụ. MẶC là mực viết, là cõi chữ nghĩa để con người gửi gắm phần sâu kín nhất của mình. TỬ khép lại như một điểm dừng lặng của kiếp người. Trong ba chữ ấy dường như đã có sẵn một vòng đời: từ cô tịch mà bước vào thơ, rồi lặng lẽ đi qua.
Hành trình của bút danh còn ẩn một chuyển động tinh tế. Thuở đầu thi sĩ ký Hàn Mạc Tử, nghĩa là chàng trai sau bức rèm lạnh. Về sau, hình tượng mảnh trăng khuyết được đặt vào chữ ấy, để Mạc chuyển thành Mặc, nghĩa là mực viết. Chỉ một nét chữ rất nhỏ, mà ý nghĩa mở ra một hướng khác: từ bức rèm khép kín sang cõi thi ca. Vì thế trong chính bút danh ấy dường như đã có sẵn một vầng trăng mỏng.
Và khi đặt cạnh bốn câu thơ dưới trang ảnh, vầng trăng ấy dường như bước ra ngoài chữ:
“mảnh trăng gầy gãy vỡ
dang dở mộng quỳnh hương
cánh thiên đường khép mở
tay chạm lỡ… vô thường”
Trong thi giới những năm cuối đời của Hàn Mặc Tử, vầng trăng hiếm khi còn tròn. Nó thường gầy, vỡ, hoặc tan ra như một linh hồn bị thương. Từ đó thơ ông dần hướng về một cõi sáng khác, nơi thiên đường thấp thoáng mở ra giữa những khát vọng siêu linh. Đọc bốn câu thơ này, ta có cảm giác đang đứng đúng nơi ranh giới ấy: phía sau là vầng trăng gầy của nhân gian, phía trước là cánh cửa thiên đường vừa khép vừa mở.
Trong thi ảnh còn một chi tiết rất lặng: chú mèo nhỏ ngồi trên đỉnh cột ăng-ten ngay dưới vầng trăng khuyết. Nó không ở mặt đất mà cũng chưa ở bầu trời, chỉ dừng lại trên một thanh kim loại mảnh, lặng nhìn khoảng sáng phía trên. Cảnh ấy bỗng gợi một nét của cổ thi: chỉ một sinh linh nhỏ và một vầng trăng, mà khoảng tĩnh của trời đất đã mở ra. Khoảnh khắc ấy vì thế càng gần với tinh thần của chữ TỬ trong ba chữ kia: một điểm dừng giữa hai cõi.
Có lẽ vì thế tứ thơ không chỉ gợi nhớ một thi sĩ tài hoa bạc mệnh, mà còn khẽ chạm tới thân phận con người trước cái đẹp tuyệt đối: luôn đứng rất gần, nhưng chỉ kịp chạm trong một khoảnh khắc.
Và phần còn lại, vầng trăng khuyết vẫn treo lặng
Giữa nhân gian
Giữa vô thường.
✒️ Lisa La
